ОБ АВТОРЕ

Скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Прафесійна працуе ў медыях з 1978 года.

Рэдагаваў моладзевы часопіс “Парус” з накладам мільён асобнікаў, газету “Знамя юности” часоў перабудовы (800 тысяч асобнікаў).

Быў адным з распрацоўшчыкаў канцэпцыі і першым галоўным рэдактарам інтэрнэт-газеты Naviny.by.

Шэсць гадоў выкладаў майстар-клас сучаснай журналістыкі ў Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (Вільня)

Цяпер — кіраўнік аналітычных праектаў інфармацыйнай кампаніі БелаПАН, палітычны аглядальнік, медыйны трэнер.

Лаўрэат прэміі імя Святланы Навумавай 2013 года ў намінацыі “Палітычная аналітыка”, прэміі імя Герда Буцэрыуса “Свабодная прэса Усходняй Еўропы” 2014 года.

Вы здесь

Як даць медыйны адлуп Маскве?

В фокусе

“Ні ўлада, ні грамадства ў Беларусі да інфармацыйнай вайны не падрыхтаваныя”. Такой невясёлай высновай намеснік старшыні Партыі БНФ Ігар Лялькоў мусіў падсумаваць дыскусію “Сучасная інфармацыйная вайна: урокі ўкраінскіх падзеяў для Беларусі”, што адбылася ў офісе партыі ў Мінску 7 ліпеня.

Аўтара гэтых радкоў найболей цікавіла, як палітыкі ды эксперты бачаць ролю СМІ, журналістаў у кантэксце інфармацыйнай вайны.

 

Генераваць свой якасны кантэнт

“У сённяшнім сваім стане беларускае грамадства фактычна безабароннае перад знешнімі агрэсіўнымі ўплывамі”, — мяркуе кіраўнік аналітычнага праекта Belarus Security Blog Андрэй Паротнікаў. Ён наўпрост звязвае гэта са спецыфікай палітычнага рэжыму.

Са слоў аналітыка, высілкі цяперашняй улады ў медыйнай галіне скіраваныя не на тое, каб грамадства атрымлівала якасную інфармацыю, а на тое, каб яно “не бачыла ніякай альтэрнатывы”. Адпаведна, цяжка чакаць медыйнай лібералізацыі.

Між тым у кантэксце інфармацыйнай бяспекі стратэгічнай задачай, з гледзішча Паротнікава, ёсць менавіта менавіта стварэнне ў Беларусі “канкурэнтаздольнага ўласнага медыйнага кантэнту”. Сёння ж, канстатуе эксперт, у нас вобмаль СМІ, што генеруюць арыгінальны кантэнт, дамінуе копіпаст.

Са свайго боку, медыйны аналітык Паўлюк Быкоўскі падчас дыскусіі зазначыў: запазычваючы інфармацыю, СМІ часта пераносяць і тэрміналогію першакрыніц. Адпаведна, калі гэта расійская крыніца, то мы сустрэнем “байцоў апалчэння”, у той час як украінскія крыніцы з вялікай доляй імавернасці будуць называць тых жа людзей баевікамі або тэрарыстамі.

 

Айчынныя медыі: слабы голас

Увогуле з выступу Быкоўскага вынікала, што беларускія медыі цягам расійска-украінскага канфлікту паказалі сябе адносна стрыманымі, збалансаванымі (пры тым што ў дзяржаўнай прэсе часцей гучалі прарасійскія ноткі, ў недзяржаўнай жа — праўкраінскія).

Але наколькі ўвогуле ўплывовыя айчынныя медыі ў параўнанні з ўздзеяннем расійскіх СМІ, асабліва тэлебачання, якое фактычна вядзе рэй і ў беларускай інфармацыйнай прасторы?

Ва ўсякім разе, як засведчыла незалежная сацыялогія, за апошнія месяцы ў масавай свядомасці беларусаў вызначыўся яскравы ўсходні трэнд.

Так, паводле красавіцкага даследавання Беларускай аналітычнай майстэрні ў Варшаве, уваходжанне Крыма ў склад Расіі 65% беларусаў лічаць справядлівым і толькі 15% няправільным. Доля тых, хто за звяз з Расіяй, перасягнула 60%, у той час як за інтэграцыю ў Еўразвяз выказаліся толькі 18% рэспандэнтаў.

Блізкую лічбу тых беларусаў, для якіх “Крым наш”, назваў паводле чэрвеньскага нацыянальнага апытання НІСЭПД. Далучэнне паўвыспы да Расіі 62,2% апытаных назвалі “вяртаннем Расіі рускіх зямель, аднаўленнем гістарычнай справядлівасці” (і толькі 26,9% ацанілі гэта як “імперыялістычны захоп, акупацыю”).

Паводле НІСЭПД, не шмат хто з беларусаў — толькі 14,2% — гатовыя са зброяй у руках бараніць незалежнасць у выпадку, калі Масква акупуе частку нашай краіны ці ўсю яе. Пры гэтым 47,7% “імкнуліся б прыстасавацца да новай сітуацыі”, а 16,5% увогуле “віталі б гэтыя змены”.

 

Улады ў маскоўскай пастцы

Наўрад ці такі расклад радуе кіраўніцтва Беларусі. Атрымліваецца, што пры пэўным сцэнары Крамля можа адбыцца ціхая інкарпарацыя, “народзец” з прамытымі маскоўскай прапагандай мазгамі здасць суверэнітэт ні за нюх табакі.

Палітолаг Юрась Чавусаў падчас дыскусіі на сядзібе БНФ падкрэсліў: у крытычнай сітуацыі ідэалагічная вертыкаль можа аказацца бездапаможнай, таму дальнабачна было б рабіць стаўку на дыверсіфікацыю і лібералізацыю рынку СМІ, развіццё рэгіянальных медыяў, то бок “узмацненне ўласнага інфармацыйнага поля”.

Але для аналітыкаў відавочна, што вярхоўка палітычнага рэжыму няздольная пераступіць цераз сябе. З аднаго боку, яна не адважыцца жорстка фільтраваць расійскія медыйныя плыні (хоць тэхнічна гэта магчыма і рабілася падчас інфармацыйных войнаў з Крамлём, калі беларускія гледачы былі клапатліва агароджаны ад дэманстрацыі “Хроснага бацькі”). З іншага боку, рэжым не адважыцца і даць болей волі нацыянальным СМІ, бо моцная некантраляваная прэса для яго — нож востры.

Скептычныя эксперты і што да здольнасці ўладаў генераваць свежы ідэалагічны канструкт. Так, пэўныя крокі ў кірунку беларусізацыі магчымыя (і ўжо заўважаюцца), але ж разам з тым, як зазначае Паротнікаў, каронны метад вертыкалі — “трымаць кантроль над рубільнікам і, калі што, яго апусціць”. Так што, з гледзішча аналітыка, максімум, чаго можна чакаць ад улады, — “каб яна не перашкаджала”.

 

Не баявыя лісткі, а паўнавартасныя СМІ

Аўтара ж гэтых радкоў парадавала, што ўдзельнікі дыскусіі не заклікалі журналістаў у акопы інфармацыйнай вайны.

З аднаго боку, бясспрэчна, і дзяржаве, і грамадска-палітычным сілам варта думаць, як канцэптуальна супрацьстаяць расійскай прапагандысцкай экспансіі. Мусяць быць планы і на выпадак рэзкага абвастрэння сітуацыі.

З іншага боку, для многіх гэтак жа відавочна: калі самі журналісты ператвараюцца ў байцоў ідэалагічнага фронту, хай сабе і дзеля святых мэтаў — тут журналістыцы як такой акурат і капец.

“Журналістам варта ўсяго толькі годна выконваць сваю працу”, — перакананы Дзяніс Лаўнікевіч, адзін з удзельнікаў дыскусіі (дарэчы, што надавала пікантнасці, уласны карэспандэнт “Газета.Ru”  у Беларусі).

Між іншым, аналітыкі НІСЭПД на падставе чэрвеньскага даследавання прыйшлі да высновы, што не трэба так ужо дэманізаваць уплыў менавіта расійскай прапаганды на беларусаў. Высветлілася, у прыватнасці, што нават сярод тых, хто ўвогуле не глядзіць расійскае тэлебачанне, бальшыня ўважае анексію Крыма за законны акт.

Такім чынам, адзначаецца ў справаздачы НІСЭПД, “не меншае значэнне, чым інфармацыйнае ўздзеянне, маюць устаноўкі людзей”.

Іначай кажучы, вялікадзяржаўная прапаганда мае эфект сярод тых, хто і без таго ў палоне саўковых ідэалагічных патэрнаў. А вось свядомы грамадзянін з моцнай нацыянальнай ідэнтычнасцю не паддасца на імперскае замбаванне.

Але такая свядомасць не фармуецца форс-мажорнымі метадамі супрацьдзеяння інфармацыйнай агрэсіі. Гэты гумус нацыянальнай самасвядомасці назапашваецца спакваля. Прычым дзеля гэтага працэсу крытычна важная наяўнасць паўнавартасных нацыянальных СМІ. Ніякія баявыя лісткі іх не заменяць.

Фота аўтара.

Оценить материал:
Голосов еще нет
распечатать Обсудить в: