Вы здесь

Маніторынг: Болей за палову тэленавінаў не аддзяляюць факты ад меркаванняў

Maніторцы Mediakritika.by прадстаўляюць чарговы дэталёвы аналіз выпускаў тэлевізійных навінаў, які закрануў  156 матэрыялаў[1], якія выйшлі ў эфір выніковых вечаровых выпускаў навінаў з панядзелка па пятніцу на каналах «Беларусь 1» і ОНТ (абодва дзяржаўныя) і«Белсат» (недзяржаўны).

 

Метадалогія маніторынгу вечаровых навінаў

Агульная характарыстыка парушэнняў прафесійных стандартаў у выпусках навінаў на тэлеканалах «Беларусь 1», ОНТ і «Белсат»

У тыдзень маніторынгу для ўсіх трох каналаў былі характэрныя парушэнні прафесійных стандартаў балансу думак, паўнаты, аддзялення фактаў ад меркаванняў, верагоднасці, дакладнасці і аператыўнасці.

Тыдзень з 13 па 17 кастрычніка адзначаны падвышэннем (у параўнані з папярэднім пэрыядам маніторынгу) працэнта матэрыялаў з прыкметамі замоўленасці (або цэнзуры) на ўсіх трох тэлеканалах. Так, у выпусках навінаў на ОНТ такіх матэрыялаў зафіксавана больш за дзве траціны - 76%, на “Беларусь 1” - 67%, на “Белсаце” - 36%.

Адной з прычынаў можна лічыць тую акалічнасць, што на тыдні маніторынгу медыя-прысутнасць кіраўніка дзяржавы была практычна штодзённай і досыць працяглай:  тэлеканал “Беларусь 1” адвёў на сюжэты, звязаныя з дзейнасцю і выказваннямі кіраўніка дзяражавы, не менш за 43 хвіліны эфірнага часу, ОНТ – не менш за 40 хвілінаў (для інфармацыі: працягласць праграмы “Панорама” – 40 хв., праграмы “Наши новости” – 25 хв.).

Таксама і “Беларусь 1”, і ОНТ 17 кастрычніка транслявалі двухгадзінную тэлеверсію прэс-канфэрэнцыі Аляксандра Лукашэнкі расійскім федэральным і рэгіянальнымі СМІ.

Замоўленыя палітычныя сюжэты на дзяржканалах праважна адлюстроўваюць дзейнасць улады і сілавых структураў. Пры гэтым варта адзначыць, што палітычная замоўленасць у дадзеным кантэксце разумеецца шырэй за наўпроставую канатацыю з дзеяннямі ці выказваннямі беларускага топ-менеджменту ад улады. Палітычная замоўленасць значнай часткі сюжэтаў палягае на паслядоўнай дэманстрацыі актыўнай дзейнасці ўсяго спектра актораў вертыкалі ўлады: ад галоўнакамандуючага да слесара ЖЭСу.

Прэзыдэнцкія кадравыя рашэнніі (“Беларусь 1” і ОНТ, 14.10.2014), павелічэнне пагалоўя свіней (“Беларусь 1”, 14.10.2014 ), ліквідацыі наркадылераў (“Беларусь 1” і ОНТ, 13.10.2014), абарона насельніцтва ад пранікнення віруса Эболы (“Беларусь 1” і ОНТ, 14.10.2014), бясплатная вакцынацыя супраць грыпу (“Беларусь 1” і ОНТ, 16.10.2014), ацяпленне ў кватэрах (ОНТ, 17.10.2014) – у аналізаваны перыяд вертыкаль рэпрэзентуецца у рэжыме, як было заўважана ў адным з рэпартажаў датычна беларуска-расійскіх стасункаў, “стабільны плюс” (“Беларусь 1”, 13.10.2014).

У тэкстах з прыкметамі замоўленасць часам можна пачуць эпічныя інтанацыі: "Вопрос продовольственной безопасности постоянно на самом высоком контроле. По поручению президента в каждом районе страны развернулась большая работа по восстановлению поголовья свинины... Август 2013. Совещание у президента. Тогда был озвучен план действий. Он сработал" (“Беларусь 1”, 14.10.2014). Або: "На фоне глобальных катаклизмов и политической нестабильности в регионе в Беларусь все не так уж плохо... Сейчас Беларусь показывает довольно-таки неплохой результат: 53 место в мире" (“Беларусь 1”, 16.10.2014). “Одним движением руки слесарь, словно волшебник, меняет погоду в каждом доме” (ОНТ, 17.10.2014).

“Белсат” працягвае дэманстраваць агульную антылукашэнкаўскую і антыўладную пазыцыю: матэрыялы пра праблему беспадстаўных арыштаў у Беларусі (“Белсат”, 15.10.2014), форум “Палітвязні Беларусі” (“Белсат”, 16.10.2014) і інш. Напрыклад, у сюжэце “Экскаватарам па костках - алігарх Чыж будуе дамы ў Валожыне” пра перазахаванне ахвяраў растрэлаў Другой сусветнай вайны (“Белсат”, 15.10.2014) аўтар сцвярждае: “Можна было б і перапахаваць па-чалавечы, з адпаведнымі рэлігійнымі рытуаламі, павагаю да загінулых і, магчыма, апазнаннем забітых. Але манаполію на такія раскопкі мае Міністэрства абароны. І робіць, як прызвычаілася, экскаватарам”.

На тыдні з 13 па 17 кастрычніка у больш відавочнай форме праявіўся антырасійскі акцэнт: матэрыялы па сітуацыі ва Ўкраіне (“Белсат”, 13-15 і 17.10.2014), сюжэт пра перспектывы з’яўлення расійскай авіябазы ў Бабруйску (“Белсат”, 15.10.2014), акцэнтаванне тэмы ў рэпартажы з нагоды прэс-канфэрэнцыі Аляксандра Лукашэнкі расійскім СМІ (“Белсат”, 17.10.2014). У прыватнасці, "Аляксандр Лукашэнка адказваў у звычайнай для яго манеры - і вашым, і нашым, але крытыкі Расеі аказалася нечакана шмат", “Нягледзячы на заявы пра тое, што мы - брацкія народы, было адчуванне, што стасункі паміж братамі сталі больш напружанымі. Хоць Лукашэнка і сказаў, што не баіцца захопу нашых земляў, межы паміж Расеяй і Беларуссю ён акрэсліў старанна" (“Белсат”, 17.10.2014).

Частка непалітычных матэрыялаў, што выйшлі на трох тэлеканалах, прагучала як рэклама або карпаратыўная замова: адкрыцце футравага дыскаўнтэра (“Беларусь 1”, 16.10.2014), паспяховая мадэрнізацыя Беллеспаперпраму (ОНТ, 16.10.2014), дзіцячы майстар-клас ад шакалацье (ОНТ, 16.10.2014), шоў-праекты Белтэлерадыёкампаніі “Сям’я году” і “Я магу” (“Беларусь 1”, 13.10.2014 - 17.10.2014), сюжэт пра 40-годдзе ансамблю “Харошкі”, фінальны заклік якога быў: “Не пропустите то, что отличает нас от русских и поляков!" (ОНТ, 16.10.2014), рэпартаж з гаспадаркі фермера Шруба (“Белсат”, 13.10.2014).

Разгледзім падрабязней, як парушаліся прафесійныя стандарты ў матэрыялах тэлеканалаў. У кастрычніку спіс парушэнняў узначалілі хібы з адпаведнасцю стандартам верагоднасці інфармацыі, аддзялення фактаў ад думак і балансу думак.

1. Стандарт верагоднасці інфармацыі найбольш парушаўся тэлеканалам “Беларусь 1” - 83% ад усіх матэрыялаў, якія выйшлі ў эфір вечаровых навінаў. Колькасць матэрыялаў з аналагічнымі парушэннямі на канале ОНТ склала 76%, на “Белсаце” – 70%.

Як у выпадку дзяржаўнага, так і ў выпадку недзяржаўнага тэлебачання, у сюжэтах з парушэннем гэтага стандарта назіраецца адсутнасць канкрэтнага пазначэння крыніцаў інфармацыі: "как стало известно", "в СМИ появилась новость", "по словам медиков", "в Киеве заявляют", "эксперты распрацавалі", "паводле следства", "Вашингтон глубоко обеспокоен", "центральное командование США заявило прессе", а таксама "авторитетные немецкие издания со ссылкой на компетентные источники..." (“Беларусь-1”, 15.10.2014) і "паводле неафіцыйных звестак, паміж Кіевам і сепаратыстамі існуюць дамоўленасці, што такі стан - ні міру, ні вайны - будзе цягнуцца на Данбасе прынамсі да пачатку лістапада - абодва бакі плянуюць правесці выбары” (“Белсат”, 17.10.2014). У апошніх выпадках таксама праблематычна казаць і пра дакладнасць пададзенай інфармацыі.

2. Парушэнні стандарту аддзялення фактаў ад думак назіраліся ў 86% матэрыялаў тэлеканала ОНТ, са згаданым парушэннем у эфір тэлеканала “Белсат” выйшлі 73% матэрыялаў, на “Беларусь 1” – 60% .

На дзяржаўных каналах парушэнне гэтага стандарту сустракаецца як у праўладных матэрыялах з прыкметамі палітычнай ангажаванасці, так і ў сюжэтах з прыкметамі карпаратыўнай замоўленасці. Апавядаючы пра дылерскі цэнтр беларускай сельскагаспадарчай тэхнікі ў Цюмені, карэспандэнт заключае: "Удачный опыт продаж и спрос на белорускую технику может совсем скоро вырасти в отдельную программу союзного государства" (ОНТ, 15.10.2014). Матэрыял пра распрацоўку стратэгіі развіцця краіны да 2030 года суправаджаецца заўвагамі накшталт “документ серьезный, как и поставленные в нем задачи", "разумеется, без оптимизации не обойтись" і "с точками роста тоже определились" (“Беларусь-1”, 16.10.2014). Сюжэт пра візіт расейскіх журналістаў сканчываецца канструкцыяй: Журналистам, которые рассказывают про белорусско-российское сотрудничество, очевидно всегда будет о чем написать -  отношения с Россией развиваются стремительно" (“Беларусь-1”, 15.10.2014), а расповед пра форум артапедаў і траўматолагаў вядоўца пачынае так: "Белорусские медики не скрывали, как ставят людей на ноги" (ОНТ, 16.10.2014).

Як дэманстраваў і вераснёўскі маніторынг, адметнай рысай матэрыялаў «Белсата» з’яўляецца празмерная прысутнасьць аўтарскай (альбо – у выпадку выказванняў вядоўцы – суаўтарскай) суб’ектыўнасці.

З-за ігнаравання стандарту аддзялення фактаў ад думак, інфармацыйная праграма перыядычна ператвараецца ў пляцоўку для публіцыстычнага выказвання, закліку ці рэкамендацыі: "Вядома, Беларусь хоча зарабіць як мага больш, але Расея ставіць умовы", "Вось толькі ці адмовіцца Беларусь зарабіць немалыя грошы на канфлікце расейскага суседа?" (“Белсат”, 13.10.2014), "Як ні дзіўна, але найчасцей самае моцнае, што можа падтрымаць маці, – гэта простыя словы ейнага дзіцяці, такія, як, да прыкладу, гэтыя – «мая родная, дзякую табе за ўсю цеплыню і падтрыманне, я цябе шчыра люблю і заўсёды памятаю пра цябе» (“Белсат”, 14.10.2014), "Прышчапіць любоў да музыкі, але перш за ўсё выхаваць новае пакаленне добрых і крэатыўных людзей гэта для Венесуэлы пытанне жыцця і смерці, тым больш, што краіна застаецца ў нядолі, беднасці і самай высокай у свеце злачынасці" (“Белсат”, 14.10.2014), "Для ўладаў Беларусі гэта [Дзень харчавання] добрая нагода падумаць, што зрабіць для паляпшэння ня толькі статыстыкі, але і жыцця ўласных грамадзянаў" (“Белсат”, 16.10.2014), “Галоўным вынікам форуму была не толькі сустрэча, але і выразны сігнал грамадству, што ад турмы за іншадумства ў нашай краіне не застрахаваны ніхто. Адсюль і выснова: без салідарнасці спыніць ганебную практыку будзе немагчыма" (“Белсат”, 16.10.2014).

На тыдні маніторынгу у прамым эфіры “Белсату” можна было назіраць, як інтэграцыя асабістага ў палітычнае (у агульным разуменні) уплывае на якасць матэрыялаў. 13 кастрычніка журналіст, які прысутнічаў на выбарах кіраўніка дэлегацыі Еўрапарламенту па Беларусі, па тэлефоннай сувязі паведамляе аб іх выніках (на сайце агенцыі БелаПАН навіна з’явілася 14 кастрычніка). Але спроба бліц-аналізу новага прызначэння ў прамым эфіры пераўтварыла эксклюзіў ў перадузяты матэрыял: “у кулуарах я размаўляў з некаторымі чальцамі дэлегацыі па сувязях з Беларуссю… У Еўропе заўсёды гучыць інфармацыя пра палітыку бізуна і перніка (ці, як тут гавораць, бізуна і морквы). Мяне насцярожвае, што часцей усё гавораць пра морквы. Такое ўражанне, што Еўропа зноў хоча наступіць на граблі, зноў даць нейкі шанец Лукашэнку" (“Белсат”, 13.10.2014).

Варта адзначыць, што матэрыялы гэтага тыдня вылучаліся і празмернай метафарычнасцю мыслення іх аўтараў: “В белорусских самосвалах забьется российское сердце" (“Беларусь-1”, 13.10.2014), "Среди ровных, как березки, спин, выделяется первый номер" (сюжэт пра “Харошкі”, ОНТ, 16.10.2014), "Музыку і яго гурту ўдалося утварыць сваю незалежную рэспубліку па-за рэальнымі ды фізічнымі межамі дзяржаваў" (“Белсат”, 13.10.2014), “История народной любви к народному кино должна быть с продолжением" (ОНТ, 13.10.2014), "Они растут на сцене с 1 курса, и увидев кумира - от слез к смеху, меняют взгляд на актерскую профессию" (ОНТ, 15.10.2014), “Дорожная Библия Беларуси все больше обретает общеевропейские заповеди" (“Беларусь-1”, 14.10.2014).

Асобнай крыніцай падвышэння перадузятасці ў падачы інфармацыі можна лічыць манеру прэзэнтацыі навінавых сюжэтаў вядоўцам/-ай: “Проста неверагодна колькі з яго можна было гарбузовай кашы зрабіць! Увесь Ню-Ёрк накарміць!" (“Белсат” 16.10.2014), "Пакуль палітыкі ад слоў да справы не перайшлі, на Данбасе труны працягваюць ісці ў абодва бакі" (“Белсат” 17.10.2014), "Малаверагодна, што шпіёнаў было толькі двое" (“Белсат” 17.10.2014), "У гэтыя ўжо па-сапраўднаму восеньскія дні нам усім не хапае цяпла - ня толькі вожыкам" (“Белсат” 17.10.2014), “Минувшая ночь в Украине вызывает у экспертов лишь один вопрос: грозит ли Украине новый Майдан? […] Аналогия очевидна: похожим образом – с осады административных зданий и нападения на силовиков – почти год назад в Киеве начался Майдан, который повлек череду необратимых последствий, в том числе и политических (ОНТ, 15.10.2014), “Большая часть заседания прошла за закрытыми дверями – это понятно, вопросы, в основном, секретные(ОНТ, 15.10.2014), “Завтра у них, пожалуй, самый ответственный день – большая пресс-конференция с Александром Лукашенко. И каждый рассчитывает задать свой вопрос президенту” (ОНТ, 16.10.2014).

3. Найбольшы адсотак парушэння стандарта балансу думак выявіўся на тэлеканале “Беларусь 1” – 79% матэрыялаў дысбалансаваныя з пункту гледжання разнабаковасці ў падачы інфармацыі. На ОНТ зафіксаваны 71%, а на «Белсаце» - 57% ад усіх матэрыялаў, якія выйшлі ў эфір на кожным з тэлеканалаў.

Сытуацыя з балансам думак праблематычная і на дзяржаўных, і на недзяржаўным каналах, але з розным вектарам.

На “Беларусь 1” і ОНТ баланс думак прысутнічае ў асноўным па-за межамі палітычнага і сацыяльнага поля, фактычна выконваючы функцыю не інфармацыйнага рэсурсу, а забаўляльнага кампанента аднамернага па сутнасці медыявыказвання.

Перамова прэзыдэнта з прадстаўнікамі украінскага абарончага бізнесу атрымалася маналогам беларускага лідара (“Беларусь-1” і ОНТ, 16.10.2014). У сюжэце пра міжнародны семінар па энергетыцы з удзелам МАГАТЭ слова атрымаў, акрамя беларускага чынавенства, толькі расійскі ўдзельнік (“Беларусь-1”, 15.10.2014). Сустрэча студэнтаў БДУ з памочнікам прэзыдэнта па эканоміцы у межах праграмы “Адкрыты дыялёг” была пададзеная без меркаванняў і пытанняў саміх студэнтаў (“Беларусь-1”, 16.10.2014). У рэпартажах з тэаральнага фэсту “ТЕАРТ” прагучалі галасы актораў і рэжысэраў – але не было ніводнага меркавання глядачоў (ОНТ, 13,15-16.10.2014). Cюжэт пра дабрачынную адукацыйную акцыю МТС (ОНТ, 14.10.2014) выйшаў не толькі без выказванняў арганізатараў – прадстаўнікоў МТС, але і без галасоў канкурэнтаў.

Для “Белсату” таксама характэрныя парушэнні гэтага стандарту, але ў супрацьлеглым ракурсе: на тэлеканале не чуваць “голасу ўлады”, нават калі гэта тэхнічна магчыма. Матэрыял пра форум палітзняволеных быў пазбаўлены (нават у выглядзе цытатаў) пазіцыі дзяржавы, як і “голасу народу” (“Белсат”, 16.10.2014). Рэпартаж пра віленскі канцэрт Лявона Вольскага абыйшоўся без ягоных арганізатараў, а з боку глядачоў прамаўлялі выключна апантаныя прыхільнікі (“Белсат”, 13.10.2014). Сюжэт пра прэзентацыю даследвання грамадскага Балонскага камітэту сабраў шэраг меркаванняў, але не закрануў саміх аўтараў гэтага даследвання, прысутных на прэзентацыі (“Белсат”, 13.10.2014). Матэрыял пра змены ў правілах дарожнага руху не меў каментара прадстаўніка ДАІ (“Белсат”, 14.10.2014). Пры гэтым, у іншым сюжэце – “Аварыйныя выходныя” (“Белсат”, 13.10.2014) – прадстаўніца ДАІ каментуе прычыны аварый. Што быццам дэманструе баланс, але да таго моманту, як з’яўляецца подпіс, што эксперт прадстаўляе ДАІ Берасцейкай вобласці. Гаворка ж у сюжэце ідзе пра сітуацыю ў рэспубліцы. У выніку атрымліваецца дэзінфармацыя гледача: не зразумела, пра якія канкрэтна аварыі кажа прадстаўніца ДАІ.

4. Стандарт паўнаты інфармацыі тэлеканал “Беларусь 1” парушыў у 64% матэрыялаў, ОНТ – у 62%, “Белсат” – у 39%.

У матэрыялах з парушэннямі гэтага стандарту заховаюцца тыя ж тэндэнцыі, што адзначаліся ў вераснёўскім маніторынге: невычарпальнае інфармаванне (нельга адказаць на пытанне, што адбылося і як гэта разумець?) і перанасычанасць інфармацыяй (два-тры сюжэты ў адным).

Пры гэтым праблема з парушэннямі стандарту паўнаты ў тым, што тэлеканалы, пазбаўляючы свае тэксты альтэрнатыўных меркаванняў і ўцямных тлумачэнняў, ствараюць ілюзію татальнай і вычарпальнай інфармаванасці. Ананімнасць высноваў і меркаванняў будуе ў рэжыме пазначэння і канстатацыі прастору бясспрэчнага: "Москва продолжает оставаться одним из самых емких европейских рынков" (ОНТ, 16.10.2014), "Цяпер за кратамі – нязломная сямёрка", "Пасля прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі ў Беларусі вельмі хутка з’явіліся і палітзняволеныя" (“Белсат”, 16.10.2014), "Удешевить стоимость жилья можно, считают в правительстве. Например если снизить затраты на проектные работы. Сегодня они в целом завышены на 10%" (“Беларусь-1”, 15.10.2014), "Эффективность профилактики уже доказана: к примеру,на предприятиях, где проводят массовую вакцинацию, работники болеют реже в среднем в 4 раза " (ОНТ, 15.10.2014), "Эксперты говорят, что заявления об очередном демарше не более, чем предвыборный пиар некоторых украинских политиков и вряд ли законопроект будет одобрен" (ОНТ, 15.10.2014).

У медыйным полі кастрычніка прысутнічаюць матэрыялы, у якіх надахоп фактуры выглядае фільтрам зместу, адсякаючы “другаснае”. Найбольш яскравы прыклад – сюжэт пра ініцыятыву берасцейскага БРСМ (ОНТ, 15.10.2014): грошы на ўтрыманне бяздомных жывёл будзе збіраць скульптура-капілка. Па-за сюжэтам застаўся агучаны ў іншых СМІ кошт капілкі у 200-300 мільёнаў рублёў. У сюжэтах пра затрыманне дылераў спайсу агучваюцца афіцыйныя звесткі, тлумачыцца, чым ёсць спайс, але не закранаюцца сацыяльныя прычыны ягонага распаўсюду (“Беларусь 1, ОНТ, 13.10.2014). Матэрыял “Беларусь 1” пра будоўлю АЭС не закранаў аспект забеспячэння бяспекі грамадзян ад магчымай аварыі (“Беларусь 1”, 15.10.2014). Звесткі пра сутыкненні каля украінскай Рады не патлумачылі прычынаў хваляванняў, канцэнтруючыся на дэманстрацыі дзеянняў дэманстрантаў (“Беларусь 1”, ОНТ, “Белсат” – усе 14.10.2014).

5. Парушэнні стандарту дакладнасці інфармацыі назіраліся ў 43% матэрыялаў ОНТ, 36% – сюжэтаў, што выйшлі на канале «Беларусь 1». «Белсат» выпусціў у эфір 32%  сюжэтаў са згаданай хібай.

Найбольш адметныя прыклады: "Этот семейный праздник [Дзень маці] объединяет всех белорусов на идеях добра, нравственности и духовности", "С каждым часом почти в арифметической прогрессии увеличивалось количество мам-орденоносцев" (“Беларусь-1”, 14.10.2014), "Большинство белорусов и без закона были достаточно сознательными... Вопросы дорожной безопасности волнуют государство и всю белорусскую общественность" (“Беларусь 1”, 14.10.2014), "По последним показателям региональных продаж меньше всего грязи боятся тракторы белорусских МТЗ" (ОНТ, 15.10.2014), "В прошлом году прививки от гриппа сделало больше трети беларусов. Именно поэтому у нас не было эпидемии" (ОНТ, 15.10.2014), "У перманентным стрэсе перабываюць дзесяткі палітычных актывістаў, гатовых да арышту у любы момант" (“Белсат”, 15.10.2014).

У сюжэце “Белсату” была недакладнасць з месцам дыслакацыі аднаго з затрыманых дылераў спайсу: у падводцы вялася гаворка пра Светлагорск, у сюжэце прагучаў Салігорск.

6. Адсутнасць аператыўнай падачы інфармацыі на тыдні з 13 па 17 кастрычніка была характэрная для тэлеканала «Белсат» – 34% тэмаў і падзеяў былі асветленыя са спазненнем. На ОНТ і “Беларусь 1” гэты паказчык склаў па 24%.

Найбольш дзіўным, з пункту гледжання аператыўнасці, падаецца сюжэт пра падвышаную актыўнасць кляшчоў у верасні (“Белсат”, 14.10.2014). Адсутнасць аператыўнасці ў матэрыялах тэлеканала “Белсат” назіралася ў частцы матэрыялаў з Украіны, дзе як навіна падаваліся падзеі, што прашлі раней. Усе матэрыялы, датычныя культурных падзеяў, “Белсатам” былі пададзеныя са спазненнем (напрыклад, рэакцыя на канцэрт Вольскага ў Вільні спазнілася на два дні, на кнігу Ліпковіча – на дзень).

Частка матэрыялаў “Белсату” ўвогуле была пазбаўлена ўцямнай інфармацыйнай нагоды: музычны праект для дзяцей ў Венесуэле (“Белсат” 14.10.2014), перазахаванне ахвяраў расстрэлаў падчас Другой сусветнай вайны (“Белсат”, 15.10.2014), рэпартаж з фермы Шруба (“Белсат”, 13.10.2014)

Інфармацыйныя блокі на “Беларусь 1”, што складаюцца з бліц-сюжэтаў  “За рубежом” і “В курсе”, увогуле абыходзіліся без пазначэння дакладнай даты падзеі, пра якую ішла гаворка. Як вынік, частка навінаў выходзіла ў эфір са спазненем, пра што глядач мог даведацца толькі зладзіўшы адмысловы пошук.

У эфір канала ОНТ са спазненнем трапілі сюжэты пра скульптуры-капілкі для збору грошай для бяздомных жывёлаў (ОНТ, 15.10.2014), сюжэты, датычныя распаўсюду Эболы ў свеце (ОНТ, 14 і 16.10.2014).

Зводная табліца парушэнняў стандартаў у выпусках навінаў на тэлеканалах «Беларусь 1», ОНТ і «Белсат»

  Парушэнне стандартаў «Беларусь 1» ОНТ «Белсат» Заўвагі
1. Матэрыялы з прыкметамі замоўленасці альбо цэнзуры 67%39 (з 58) 71%32 (з 42) 36%20 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
  1.1. Матэрыялы з прыкметамі палітычнай замоўленасці (альбо цэнзуры) 28 22 13 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.1.1. Негатыўныя, без балансу думак матэрыялы пра беларускую ўладу 0 0 8 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.1.2. Пазітыўныя, без балансу думак матэрыялы пра беларускую ўладу 28 22 3 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.1.3. Негатыўныя, без балансу думак матэрыялы пра беларускую апазіцыю 0 0 0 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.1.4. Пазітыўныя, без балансу думак матэрыялы пра беларускую апазіцыю 0 0 3 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.2. Матэрыялы з прыкметамі карпаратыўнай замоўленасці ці рэкламы 11 7 2 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
  1.3. Замоўныя матэрыялы на тэмы замежжа 0 3 5 Вылічваецца з матэрыялаў, у якіх зафіксаваныя прыкметы замоўленасці альбо цэнзуры
2. Матэрыялы з парушэннямі стандарту балансу думак 79%46 (з 58) 71%30 (з 42) 57%32 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
3. Матэрыялы з парушэннямі стандарту паўнаты інфармацыі 64%37 (з 58) 62%26 (з 42) 39%22 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
4. Матэрыялы з парушэннямі стандарту аддзялення фактаў ад думак 60%35 (з 58) 86%36 (з 42) 73%41 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
5. Матэрыялы з парушэннямі стандарту верагоднасці інфармацыі 83%48 (з 58) 76%32 (з 42) 70%39 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
6. Матэрыялы з парушэннямі стандарту дакладнасці падачы інфармацыі 36%21 (з 58) 43%18 (з 42) 32%18 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах
7. Матэрыялы з парушэннямі стандарту аператыўнасці інфармацыі 24%14 (з 58) 24%10 (з 42) 34%19 (з 56) Вылічваецца з усіх матэрыялаў выпускаў навінаў на каналах

 

Ключавыя грамадска-палітычныя тэмы, пададзеныя каналамі ў матэрыялах з прыкметамі замоўленасці (цэнзуры)

 

13 кастрычніка, панядзелак

Асноўным сюжэтам дня на тэлеканалах “Беларусь 1” і ОНТ стала сустрэча Аляксандра Лукашэнкі з губернатарам Свярдлоўскай вобласці Расіі Яўгенам Куйвашавым па пытаннях супрацоўніцтва. “Беларусь 1” падаў матэрыял у фармаце справаздачы, пабудаванай пераважна на сінхронах удзельнікаў, без каментароў экспертаў. Матэрыял на ОНТ быў пабудаваны аналагічным чынам, але з рэпартажнымі “дадаткамі” накшталт адкрыцця помніка Мулявіну ў Расіі. Акрамя хібаў з балансам думак, у матэрыялах зафіксананыя парушэнні ў аддзяленні фактаў ад думак і стандартаў даставернасці, паўнаты і дакладнасці інфармацыі.  Матэрыялы, прысвечаныя гэтай тэме, занялі значную колькасць эфірнага часу – 12 хв. 12 с. на “Беларусь 1” і 9 хв. 28 с. на ОНТ.

Першыя тэма на “Белсаце” – праблема рээкспарту праз Беларусь харчоў з Еўропы ў Расію. У сюжэце зафіксаваны парушэнні балансу думак, стандартаў верагоднасці і дакладнасці, паўнаты інфармацыі. І вядоўца, і аўтар матэрыялу дазвалялі сабе даваць ацэнкі і рабіць высновы.

 

14 кастрычніка, аўторак

“Беларусь 1” і ОНТ першым сюжэтам далі інфармацыю пра кадравыя прызначэнні, якія ажыццявіў Аляксандр Лукашэнка. Матэрыялы ўяўляюць з сябе відэашэраг ў “паркетным” стылі з элементамі сінхронаў кіраўніка дзяржавы і персанальнай прэзентацыі новых прызначэнцаў. Гэтыя сюжэты, базаваныя на афіцыйнай хроніцы, рэалізаваныя ў фармаце канстатацыі без праблематызацыі: чаму менавіта гэтыя людзі  і чаму менавіта зараз прызанчаныя, якіх наступстваў чакаць ад такіх кадравых рашэнняў. Матэрыялам для такога кшталту традыцыйна адводзіцца значная частка эфірнага часу – на “Беларусь 1” сюжэт цягнуўся 12 хв. 11 с., на ОНТ – 11 хв. 24 с. (гэта амаль палова эфірнага часу праграмы “Наши новости”). Сюжэты маюць хібы з адпаведнасцю стандартам баланса думак, паўнаты і даставернасці інфармацыі, а таксама аддзялення фактаў ад думак (высноваў, ацэнак).

Адной з галоўных тэмаў дня на “Белсаце” сталася сітуацыя ва Ўкраіне. Канал распавядае пра новага міністра абароны і дзень украінскага вайска. Апошняе сталася анонсам на пачатку навінавага выпуску. Тым ня менш, у самім сюжэце гэтая акалічнасць была толькі нагодай: гаворка ішла пра кадравыя змены, сытуацыю на ўсходзе Ўкраіны, заканадаўчую творчасцць Вярхоўнай рады. Сюжэт утрымлівае парушэнні стандартаў балансу думак, даставернасці, дакладнасці, аддзялення фактаў ад думак.

 

15 кастрычніка, серада

На “Беларусь 1” у якасці асноўнага – сюжэт пра сустрэчу прадстаўнікоў АДКБ з нагоды абмеркавання рэгіянальнай бяспекі, а таксама іх візіт на авіябазу ў Мачулішчах . Сюжэт парушае стандарты даставернасці, паўнаты, аддзялення фактаў ад думак. Былі хібы і з балансам думак –  сытуацыю ў пазітыўным ключы каментавалі толькі ўдзельнікі, не было экспертнай ацэнкі.

На “Белсаце” інфармацыйны вечар стартаваў з сюжэта пра перспектыву размяшчэння новай расійскай авіябазы ў Бабруйску ў 2016 годзе. У ім былі парушаныя стандарты балансу думак, паўнаты і даставернасці інфарацыі. Таксама аўтар сюжэту не аддзяляў фактаў ад думак, рабіў суб’ектыўныя высновы і даваў неабгрунтаваныя ацэнкі.

 

16 кастрычніка, чацвер

“Беларусь 1” і ОНТ распачалі інфармацыйны вечар сюжэтамі пра сустрэчу Аляксандра Лукашэнкі з кіраўніцтвам украінскай кампаніі па будаўніцтве авіацыйных рухавікоў “Мотар Січ”. Афіцыйныя здымкі сустрэчы дапаўняецца сынхронамі кіраўніка Беларусі (на ОНТ таксама ў сюжэт інтэграваны тэматычны – “авія” – відэашэраг). Частка з заяваў Лукашэнкі насіла агульнапалітычны характар датычна ролі Беларусі ў украіна-расійскіх стасунках (“Я буду приглашать всех украинцев, которые ко мне приедут, жить, работать”). На ОНТ менавіта яны сталі сэнсавым пунктам сюжэта. Прадстаўнікі кампаніі і эксперты слова ў матэрыяле ня маюць, што указвае на парушэнне стандарту баланса думак. У матэрыялах таксама парушаецца стандарт даставернасці і паўнаты інфармацыі. Аўтары сюжэту дапускаюць суб’ектыўныя цверджанні.

Матэрыял пра форум “Палітвязні Беларусі” стаўся галоўнай навіной на “Белсаце”. У сюжэце зафіксаваныя парушэнні стандарту баланса думак, паўнаты, даставернасці і дакладнасці падачы інфармацыі.  Вядоўца дае ацэнкі, аўтар матэрыялу выказвае суб’ектыўныя меркаванні, робіць высновы, чым парушаюць стандарт аддзялення фактаў ад думак.

 

17 кастрычніка, пятніца

Асноўнай тэмай – як па факту з’яўлення ў эфіры, так і па працягласці сюжэта – для тэлеканалаў “Беларусь 1” і ОНТ была прэс-канферэнцыя Аляксандра Лукашэнкі федэральным і рэгіянальным расійскім СМІ. Сюжэты выключна пазітыўна прэзентавалі кіраўніка дзяржавы (у тым ліку за кошт водгукаў з боку прадстаўнікоў расійскіх медыя), у іх адсутнічалі меркаванні незалежных экспэртаў. Сюжэт “Беларусь 1” будаваўся пераважна на сінхронах кіраўніка дзяржавы і быў лакалізаваны на месца правядзення. ОНТ выкарытоўвала і відэашэраг, датычны актыўнасцяў журалістаў у межах прэс-тура. Аўтары матэрыялаў парушалі прынцып аддзялення фактаў ад думак, стандарты даставернасці і дакладнасці. Пад гэтыя сюжэты была адведзеная значная колькасць эфірнага часу – 15 хв. 15 с. на “Беларусь 1” і 15 хв. 41 с. на ОНТ. Пры тым, што паўнавартастная тэлевізійная версія прэс-канферэнцыі мелася выйсці ў эфір адразу пасля блоку навінаў – і на ОНТ, і на “Беларусь 1”. На “Беларусь 1” дзеля гэтага праграма “Панорама” выйшла ў скарочаным фармаце а 20.30 (замест звыклых 21.00).

Телеканал “Белсат” першым нумарам даў сюжэт пра прамовы Парашэнкі і Пуціна ў Мілане, дзе былі зафіксаваныя  парушэнні стандартаў балансу думак, аддзялення фактаў ад бумак, даставернасці, а таксама выкарыстаны элементы эмацыйных сцэнаў (аўтар матэрыялу асобна адзначыў, што “журналісты зьвярнулі ўвагу, што Уладзімер Пуцін быў адзіным, хто карыстаўся слухаўкамі з перакладам пад час перамоваў”). Телеканал “Белсат” таксама зрабіў матэрыял з нагоды прэс-канфэрэнцыі Аляксандра Лукашэнкі. Ягоная працягласць склала 2 хв. 56 с.   У адрозненні ад дзяржаўных каналаў з іх нерэфлексіўнай рэпрэзэнтацыяй з выразным кампліментарным ухілам, “Белсат” зрабіў спробу разгледзець з’яву ў кантэксце і вылучыць тэндэнцыі і рытарычныя трансфармацыі, дадаўшы таксама камэнтар эксперта (палітолага). Тым ня менш, ні вядоўца, ні аўтар сюжэта не ўстрымаліся ад ацэнак і суб’ектыўных заўвагаў, чым парушылі стандар аддзялення фактаў ад думак. Таксама  ў матэрыялы зафіксаваныя парушэнні стандартаў даставернасці і дакладнасці.

 

Замоўчаная тэлеканаламі грамадска важная інфармацыя

Выбар замоўчаных тэмаў рабіўся на падставе аналізу стужкі навінаў двух галоўных інфармацыйных агенцтваў Беларусі: БелаПАН і БелТА.

Каналы

13-17 кастрычніка 2014 г.

колькасць замоўчаных тэмаў

«Белсат»

15

«Беларусь 1»

24

ОНТ

21

 

13 кастрычніка, панядзелак

Замежныя арганізацыі заклікаюць Мінінфарм і Мінсувязі і інфарматызацыі Беларусі змяніць заканадаўства аб выдавецкай справе – не было ні ніводным з тэлеканалаў.

У Вярхоўнай радзе Украіны зарэгістраваны праект закона аб прыпыненні дзеяння Пагаднення аб стварэнні СНД – не было на “Беларусь 1”, на ОНТ было 15 кастрычніка.

Грамадскі Балонскі камітэт прэзэнтаваў для градскага абмеркавання даклад аб стане беларускай сістэмы адукацыі – не было на “Беларусь 1” і ОНТ.

Бясплатныя кансультацыі мамолагаў пройдуць у межах акцыі па ранняй дыягностыцы рака грудзей – не было на “Беларусь 1” і “Белсаце”.

Беларускія дэпутаты плянуюць на восеньскай сэсіі разгледзець папраўкі ў КК аб жорсткім абыходжанні з жывёламі – не было на ніводным з тэлеканалаў.

 

14 кастрычніка, аўторак

На беларуска-польскай мяжы затрыманы Павел Севярынец – не было на “Беларусь 1” і ОНТ.

Дэлегацыю Еўрапарламента па сувязях з Беларуссю ўзначаліў польскі дэпутат Богдан Анджэй Здраеўскі – не было на “Беларусь 1” і ОНТ , “Белсат” даў навіну ў прамым эфіры 13 верасня.

У Гомелі праходзяць вулічныя акцыі ў межах Тыдня без абортаў – не было на “Беларусь 1”

Перамовы Беларусі і Расіі па падатковым манеўры працягнуцца ў пачатку наступнага года – не было на “Белсаце”.

Міністэрства аховы здароўя: Верагоднасць пранікнення ліхаманкі Эбола ў Беларусь вельмі нізкая  не было на “Белсаце”.

Пачаўся прэс-тур расійскіх журналістаў па Беларусі – не было на “Белсаце”. На “Беларусь 1” быў матэрыял напярэдадні падзеі, а таксама асвятляўся кожны дзень прэс-туру.

Грамадскі актывіст Андрэй Кашэўскі арыштаваны на 15 сутак за майку з надпісам "Свабоду палітзняволеным" – не было на ніводным з тэлеканалаў.

Прэм’ера кінафільма “Белыя Росы.Вяртанне” адбылася ў Мінску – не было на “Белсаце”.

 

15 кастрычніка, серада

Расійская авіябаза з'явіцца ў Беларусі ў 2016 годзе – не было на “Беларусь 1”.

Праваабаронцы аб'явілі кампанію ў падтрымку Паўла Вінаградава – не было на ніводным з тэлеканалаў.

На тэрыторыі Украіны можа быць забаронена трансляцыя тэлеканала "Беларусь 24" – не было на ніводным з тэлеканалаў.

Прадстаўнік Бел ТІЗ: пры ўводзе новых будаўнічых аб'ектаў не ўлічваюцца патрэбы інвалідаў па зроку – не было на ніводным з тэлеканалаў.

Заняткі курса "Мова ці кава" адменены з-за рознагалоссяў у камандзе арганізатараў – не было на “Беларусь 1” і ОНТ.

 

16 кастрычніка, чацвер

Распачынае працу саміт у Мілане – не было на “Беларусь 1” і  ОНТ.

Дакладная дата ўваходжання ў сілу беларуска-ізраільскага пагаднення аб адмене віз пакуль невядомая – не было на ОНТ і “Белсаце”.

Па ініцыятыве апазіцыйных партый і грамадскіх аб'яднанняў у Мінску праходзіць форум "Палітвязні Беларусі" – не было на “Беларусь 1” і ОНТ.

Памочнік прэзідэнта лічыць дастойнай для беларусаў зарплату ў 3 тыс. долараў  – не было на ніводным з тэлеканалаў.

У Мінску рэалізуецца праграма падтрымкі ўладкавання на працу дзяцей-сірот – не было на ніводным з тэлеканалаў.

У Мінску распачаўся кінафестываль, прысвечаны праблеме гандлем людзьмі – не было на ніводным з тэлеканалаў.

 

17 кастрычніка, пятніца

У Мілане прайшла сустрэча Пятра Парашэнкі і Ўладзіміра Пуціна – не было на ОНТ і “Беларусь 1”.

Парашэнка падпісаў закон аб асобных статусе Данбасу – не было на ніводным канале (“Белсат” даў бягучы радок аб непрызнанні прадстаўнікамі ДНР падпісанага закона).

Памер палітык і грамадскі дзеяч Міхаіл  Марыніч – не было на “Беларусь 1” і ОНТ.

Прымусовая вакцынацыя супраць грыпу - супрацоўнікаў бабруйскага заводу “Арграмаш” без прышчэпкі не дапускаюць да працы – не было на ОНТ і  “Беларусь 1”.

Беларускія і бразільскія стрыт-арт мастакі размалёўваюць сцены чатырох будынкаў у Мінску  – не было на ніводным з тэлеканалаў.

 

ДАВЕДКА

Аб’екты маніторынгу - выніковыя выпускі навінаў на згаданых трох беларускіх тэлеканалах. Штомесяц метадам выпадковай выбаркі прызначаецца адзін тыдзень, цягам якога будзе праводзіцца маніторынг. Прадстаўленыя вынікі тычацца вечаровых навінаў, што былі ў эфіры з 13 па 17 кастрычніка 2014 года ў праграмах “Панорама” (“Беларусь 1”), «Наши новости» (ОНТ) і “Аб’ектыў” (“Белсат”). За гэты час на тэлеканале “Беларусь 1” выйшла 58 матэрыялаў, на ОНТ – 42, на “Белсаце” – 56.

Маніторынг складаецца з трох частак: 1) маніторынгу матэрыялаў, што маюць прыкметы замоўленасці, цэнзуры альбо прапаганды; 2) маніторынгу замоўчаных тэмаў у выпусках навінаў; 3) маніторынгу адпаведнасці стандартам інфармацыйнай журналістыкі.

Для маніторынгу няважна, якія абставіны (прычыны) прывялі да згаданых парушэнняў у выпусках тэлевізійных навінаў: ці гэта цэнзура з боку ўладаў, ці самацэнзура журналістаў, ці нізкі прафесійны ўзровень. Сутнасць праблемы палягае ў тым, што глядач атрымлівае перадузятую інфармацыю, то бок створаную на карысць аднаго з бакоў. Да таго ж яго пазбаўляюць адэкватнага разумення падзеяў і працэсаў, што адбываюцца ў краіне.

 

[1] За адзінку бралася паведамленне, якое мела пэўна вызначаны пачатак і заканчэнне. Выключэнне складалі дайджэст міжнародных навінаў і эканамічная праграма “В курсе” (телеканал “Беларусь 1), якія складаліся з некалькіх кароткіх паведамленняў  – яны лічыліся за адзін матэрыял. 

 

Оценить материал:
Голосов еще нет
распечатать Обсудить в: