ОБ АВТОРЕ

Журналіст.

Навучалася ў ЕГУ па спецыяльнасці "Масавыя камунікацыі і журналістыка".

Працяглы час супрацоўнічала з рознымі беларускімі няўрадавымі арганізацыямі і ініцыятывамі, пісала пра грамадскую актыўнасць і грамадзянскую супольнасць, працавала прэс-сакратаром Асамблеі НДА.

Сябра БАЖ.

Вы здесь

Андрэй Бастунец: Мы мусім карыстацца ўсімі літарамі алфавіту,а не толькі тымі, з якіх складаецца слова “пракляты рэжым”

Интервью

Пераемнік Жанны Літвіной, новаабраны старшыня Беларускай асацыяцыі журналістаў Андрэй Бастунец падзяліўся адчуваннямі ад новай пасады і запэўніў – арганізацыя працягвае рух наперад без кардынальных зменаў, а ў яе гучанне дадалося крыху больш юрыдычнай тэматыкі.

24 красавіка дэлегаты IX З'езда БАЖ адзінагалосна абралі юрыста Андрэя Бастунца новым кіраўніком арганізацыі. Жанна Літвіна прыняла рашэнне сыйсці з кіруючай пасады пасля амаль 20 год яе ўзначальвання. Якіх зменаў чакаць ад новага старшыні?

Пра гэта Mediakritika.by пагутарыла з Андрэем Бастунцом, які добра вядомы чытачам нашага сайта ў якасці юрыста і эксперта.

– З новай пасадай з’явіліся новыя абавязкі і самая галоўная праблема – знайсці на ўсё час. Паміж шэрагам сустрэчаў яшчэ паспяваць займацца і прававой дзейнасцю. Праўда, Алег Агееў (сябра Праўлення БАЖ) пагадзіўся большую часткую юрыдычных пытанняў узяць на сябе.

 З чаго пачалі свой першы працоўны дзень? Некаторыя кіраўнікі ў камерцыйным ці дзяржаўным сектары адразу ж бяруцца за кабінет, робяць рамонт, мяняюць усё.

–  Вельмі цяжка было б зрабіць рамонт у кабінеце, нават пры такім жаданні. Офіс арганізацыі –  гэта адзін пакой. У старшыні не тое, што кабінета, сталага працоўнага месца няма. Першы дзень на новай пасадзе пачаў з падрыхтоўкі дакументаў у Міністэрства юстыцыі, якія мы мусім накіраваць пасля З’езду. Зараз мы знаходзімся ў стане перадачы спраў, я паступова ўнікаю ў новыя абавязкі. Адбылося толькі адно паседжанне Праўлення, а з офіснымі супрацоўнікамі мы нават яшчэ і не абмяркоўвалі планы і пэўныя змены ў нашай працы. Зараз прыняты дэлегатамі З’езда Стратэгічны план развіцця арганізацыі на 2015-2017 гады трэба напоўніць зместам, прызначыць адказных за кожную галіну, размеркаваць працу і пачаць яго рэалізацыю. Гэта найгалоўнейшая задача ў бліжэйшы час.

Таксама ў верасні будзе адзначацца 20-годдзе БАЖ. Трэба прадумаць фармат адзначэння. Дакладна будзем рабіць віртуальны музей беларускай журналістыкі, бо за гэты час шмат чаго назбірался, і нельга згубіць гісторыю.

- Які вы кіраўнік? Ці змянілася стаўленне да вас сярод калегаў?

- Ёсць некалькі падыходаў да кіраўніцтва. Мне больш даспадобы калектыўнае абмеркаванне. Вядома, прыняццё канчатковых рашэнняў застаецца на кіраўніку, але з улікам меркаванняў калегаў. Паглядзім, як гэта будзе на практыцы. Я не думаю, што да мяне змянілася стаўленне калег. Гэта не той выпадак, калі бяруць чалавека звонку і ўзнікае напружанасць паміж кіраўніком і калектывам, якая можа прывесці да сур’ёзных канфліктаў і наступстваў. За прыкладам не трэба хадзіць далёка. Паглядзіце на сітуацыю ў газеце “Беларусы і рынак”. Я ўсё ж сам частка калектыву. Нічога прынцыпова не змянілася.

Юрыст узначаліў арганізацыю журналістаў. Прыярытэтам стане юрыдычная дзейнасць?

– Праваабарончы накірунак заўсёды быў адным з галоўных у БАЖ. Арганізацыя і паўстала ў 1995 годзе менавіта таму, што з’явіліся новыя выклікі і ціск з боку ўладаў на журналістаў. Тагачасны Саюз журналістаў не задавальняў тых журналістаў, якія вырашылі стварыць БАЖ. Праваабарончая дзейнасць была, ёсць і застаецца адной з галоўных.

Але ёсць і іншыя сферы: адукацыйная, выдавецкая... Усё гэта застаецца. І няма розніцы, юрыст па адукацыі ці журналіст узначаліў арганізацыю. Напрыклад, у зусім іншай сітуацыі знаходзіцца журналістыка ў Літве. Але там ужо каля 10 гадоў старшынёй Саюза журналістаў Літвы з’яўляецца  Дайнюс Радзявічус, які таксама па адукацыі юрыст. Насамрэч, справа не ў адукацыі, а ў досведзе ды здольнасцях мэнэджмэнту. Натуральна, чалавек мусіць ведаць спецыфіку арганізацыі. А я ў БАЖ ужо больш за 15 год.

Ці з’явілася пачуццё новай адказнасці?

– Я не адчуваю гэтага, бо і раней у ролі намесніка груз адказнасці за арганізацыю ляжаў на плячах. За 15 год праца ў БАЖ стала часткай майго жыцця. Таму і пагадзіўся ўрэшце вылучацца на пасаду старшыні. Па вялікім рахунку, змянілася толькі тое, што Жанна Літвіна ўпэўнена вырашыла сыйсці, і хтосьці быў вымушаны гэта зрабіць. Ніякага кар’ернага росту я не бачу ў новым статусе. Я наогул не ведаю, што такое кар’ера і што ёй можна лічыць. Такога слова няма ў маім слоўніку.

Жанна Мікалаеўна засталася ў кіруючым органе арганізацыі. Вы будзеце весці паседжанне Праўлення, ці не будзе ўражання, што вы па-ранейшаму намеснік, а не кіраўнік?

– Такога не будзе. Мы з калегамі самі папрасілі Жанну Мікалаеўну застацца, бо ў яе былі намеры ўвогуле сыйсці. Яна і яе досвед патрэбныя нам у арганізацыі. Але, гэта не значыць, што адбылася фармальная змена кіраўніцтва. Жанна Літвіна насамрэч пакінула пасаду. Дарэчы, яна пасля З’езду ўзяла адпачынак, таму на першым Праўленні яе не было.

- На сайце БАЖ у матэрыяле пра выніки з’езду ёсць такі каментар: “За апошнія 20 гадоў прэстыж прафесіі журналіста ў Беларусі, лагодна кажучы, не вырас. БАЖ не стаў для работнікаў СМІ ні прафсаюзам, ні, па вялікім рахунку, носьбітам маральных стандартаў. На гэтым фоне ці варта было займацца самахвальствам ("арганізацыя класная, працаздольная..."). Што можаце адказаць на гэта?

- У 1995 годзе арганізацыю стваралі крыху болей за 30 чалавек, сёння ў арганізацыі – каля 1200 чалавек. Так, БАЖ – не прафсаюз. І мы разумеем чаму, бо бачым, у якіх складаных умовах сёння працуюць прафсаюзы. БАЖ – не творчы саюз і не арганізацыя, якая ўсю дзейнасць скіроўвае на выхаванне маральна-этычных прынцыпаў. Але ўсе гэтыя накірункі ёсць у нашай дзейнасці: займаемся абаронай правоў журналістаў, ладзім конкурс «Вольнае слова», стала дзейнічае Камісія па этыцы, якая рэгулярна разглядае шмат пытанняў. Усё гэта сведчыць пра запатрабаванасць журналістаў у такой арганізацыі.

- Асацыяцыя стваралася 20 год таму як адказ на пагаршэнне сітуацыі са свабодай словай у краіне. За гэты час эксперты БАЖ неаднаразова рыхтавалі прапановы, рэкамендацыі, змены ў заканадаўства. Але мы бачым, што сітуацыя толькі пагаршаецца. Улады не хочуць чуць голас грамадскасці. Як плануеце прабіваць гэтую сцену?

- Недзе у 2002-2003 гадах адбыўся пералом, калі прынцыпова змянілася адносіны да БАЖ і нашых зваротаў. Раней сітуацыя выглядала інакш. Міністэрства інфармацыі запытвала нашыя меркаванні па практыцы прымянення заканадаўства. Мы звярталіся ў Міністэрства, сустракаліся з чыноўнікамі і абмяркоўвалі розныя пытанні. Нашыя юрысты ў судовых працэсах дзейнічалі паспяхова. Сітуацыя змянілася, але нельга назваць нашу дзейнасць безсэнсоўнай. У 2008 годзе, калі прымаўся Закон аб СМІ, мы атрымалі праект закона літаральна за дзень да разгляду ў Палаце прадстаўнікоў. Маючы пэўныя напрацоўкі ў гэтай сферы, мы паспелі зрабіць досыць грунтоўны аналіз законапраекта. З пададзеных намі 17 прапановаў, 8 былі прынятыя. Адна вельмі сур’ёзная. У тэксце закона была схаваная спасылка на тое, што любая змена юрыдычнай адрэсы СМІ, мусіць цягнуць за сабой перарэгістрацыю. Гэта не было прапісана наўпрост. Мы звярнулі ўвагу – нас пачулі. Насамрэч, БАЖ выступаў супраць гэтага закона канцэптуальна.

- У 2014 годзе пры прыняцці паправак у гэты ж закон меркавання БАЖ увогуле не спыталі…

- Так, нам казалі, што будзе шырокае грамадскае абмеркаванне з усімі зацікаўленымі бакамі. Мяркую, нават самі дэпутаты пабачылі папраўкі ўжо на парламенцкай сэсіі, бо іх не было нават у парадку дня. Калі працягнуць размову пра пазітыўную супрацу з чыноўнікамі, то мы шмат працавалі з Міністэрствам унутраных спраў. Плён ад гэтага ёсць: колькасць затрыманых журналістаў ад 2011 года з 160 знізілася да 20. Зразумела, што гэта звязана і з тым, што не адбываюцца такія масавыя акцыі. Але ўпэўнены, што і звароты экспертаў БАЖ і журналістаў паўплывалі таксама.

-  Але гэта ўсё перамогі мінулых гадоў. Як збіраецеся грукацца ў тыя дзверы, дзе вас не жадаюць бачыць?

- Па-першае, калі нас не чуюць унутры краіны, мы спрабуем звяртацца да міжнародных структураў, прыкладам у офіс Дуні Міятавіч, каб яны праз свае рычагі размаўлялі з МЗС і Міністэрствам інфармацыі. Мы карыстаемся магчымасцю і прыходзім на асабістыя сустрэчы з чыноўнікамі. Гэта не заўсёды атрымліваецца. Так, не атрымалася трапіць на прыём да намесніка кіраўніка МУС Мікалая Мельчанкі, які адмовіўся абмяркоўваць сваё распараджэнне паводле якога ў Беларусі людзей пачалі затрымліваць за фотаздымкі адміністрацыйных будынкаў і дзяржаўных устаноў. Мы спрабавалі зрабіць гэта своечасова і ў дзень прыёма. Тым не менш, той шум, які падняўся з гэтай нагоды, даў пэўныя вынікі – стала менш такіх абсурдных сітуацый.

Калісьці сур’ёзна абмяркоўвалася пытанне: ці можа дэмакратычная арганізацыя супрацоўнічаць з “праклятым рэжымам”. Сёння гэта смешна ўзгадваць. Ці трэба мець статус зарэгістраванай арганізацыі? Ці не прасцей працаваць без рэгістрацыі? Натуральна, ёсць пэўныя праблемы з афіцыйнай рэгістрацыяй. Але з іншага боку мы маем магчымасць апеляваць да дзяржаўных службоўцаў. Мы мусім карыстацца ўсімі літарамі алфавіту, акрамя тых, з якіх складаецца слова “пракляты рэжым”.

- Ці плануеце наладжваць камунікацыю з Саюзам журналістаў?

- На жаль, шчыльнай партнёрскай працы ў нас не атрымліваецца. На сёння не было ніводнай заявы БАЖ, якую б падтрымаў Саюз журналістаў.  Паказальна, што пасля прыняцця зменаў у Закон аб СМІ на сайце Саюза з’явілася інфармацыя, што нібыта было паседжанне сакратарыяту Саюза напярэдадні, дзе абмяркоўваліся накірункі гэтых паправак. Калі такая гутарка ішла, мне дзіўна, чаму яны не заўважылі хібы ў законе і не звярнуліся да зацікаўленых асобаў. Мы парознаму бачым ролю Саюза журналістаў у Беларусі. Але разам з тым, нашыя камісіі па этыцы рэгулярна ладзяць сумесныя сустрэчы і абмеркаванні.

- Што чуваць на міжнароднай арэне?

- У нас добрыя адносіны з Міжнароднай федэрацыяй журналістаў – мы асацыяваны сябра арганізацыі. Мы сталы чалец Еўрапейскай федэрацыі журналістаў, Міхась Янчук (намеснік старшыні) уваходзіць у кіруючыя органы. Шчыльна супрацоўнічаем з “Рэпарцёрам без межаў”, “Артыкулам19”, з офісам АБСЕ па пытаннях СМІ.

Супраца з замежнымі партнёрамі – таксама адзін з накірункаў працы БАЖ. Раз-пораз здаецца, што нічога не змяняецца, а сітуацыя толькі пагаршаецца. Упэўнены, што пагаршэнне адбывалася хутчэй, калі б не было ні нашай дзейнасці на міжнароднай арэне, ні спробаў міжнародных арганізацый (грамадскіх, урадавых) праз свае механізмы ўплываць на беларускі ўрад. Гэтаксама быць у міжнародным кантэксце важна для Беларускай асацыяцыі журналістаў, каб не замыкацца ў межах сваёй краіны і разумець, дзе ж мы знаходзімся. Ня ўпэўнены, што сітуацыя ў Беларусі ў галіне свабоды СМІ насамрэч на адной прыступцы з самымі горшымі краінамі сусвету. У рэгіянальным кантэксце – краіны Еўропы і былога СССР – мы сапраўды адныя з горшых. Калі браць сусветную сітуацыю, ёсць значна сур’ёзнейшыя праблемы ў іншых краінах для журналістаў.

Вялікую ролю грае і журналісцкая салідарнасць не толькі ўнутры краіны. Так, у 2012 годзе былі позвы аб закрыцці газет “Народнай Волі” і “Нашай Нівы”. Упэўнены, што салідарнасць не толькі ўнутры краіны, але і міжнародная прымусілі чыноўнікаў адклікаць іх. Тое ж сама з Андрэем Пачобутам, які мог трапіць за краты. Каб не было міжнароднай супрацы, было ўсё магло быць значна горш.

- А як ўвогуле, паводле вашых назіранняў, змянілася сітуацыя з медыярынкам у Беларусі за час працы ў БАЖ?

- Сітуацыя змянілася моцна і прынцыпова. З аднаго боку, мы бачым, што ўзмацніўся кантроль з боку ўладаў не толькі над традыцыйнымі медыя, але і над інтэрнэтам, выдаўцамі кніг і распаўсюджвальнікамі друкаванай прадукцыі. Зменьшылася колькасць незалежных выданняў. Эканамічная сітуацыя пагоршылася. На прыканцы 90-х незалежныя выданні мелі папулярнасць і вялікія наклады, сёння гэтага ўжо няма.

Пераломны момант у абароне правоў журналістаў я адчуў недзе у 2004 годзе. Да гэтага перыяда, калі абскарджваліся папярэджанні Міністэрства інфармацыі, то ў 2 з 3 выпадкаў яны адмяніліся. З 2004 года не было ніводнай такой адмены.

Не таму, што пагоршылася якасць прававой дапамогі, якую аказвае БАЖ, не таму, што папярэджанні Міністэрства інфармацыі выйшлі на новы ўзровень якасці. Магчыма, сітуацыя змянілася пасля рэферэндэма 2004 года, для чыноўнікаў ён стаў пэўным знакам. Старшыня Вярхоўнага суда неяк сказаў цудоўную фразу: “Мы навучыліся супрацьстаяць ціску грамадства”. Калі Вярхоўны суд навучыўся выносіць такія рашэнні, заканамерна паўстае пытанне, ці ёсць сэнс звяртацца па абарону менавіта ў судовыя органы.

Але з іншага боку якасць самой беларускай журналістыкі змяняецца ў лепшы бок. Упэўнены, адукацыйныя праграмы БАЖ, дзейнасць Камісіі па этыцы, а таксама сайта “Медыякрытыка” аказваюць на прафесійнае развіццё выданняў і журналістаў пазітыўны плыў.

- У звязку з новымі папраўкамі ў Закон аб СМІ, ці будзе БАЖ супрацоўнічаць з сайтамі, якія не зарэгістраваныя як рэдакцыі, але ствараюць уласны інфармацыйны кантэнт?

- Апошнім часам усё болей сябраў БАЖ супрацоўнічаюць з рознымі сайтамі. Таму шмат увагі мы ужо надаем абароне фрылансераў. Мы не супрацоўнічаем з пэўнымі рэсурсамі, мы дапамагаем журналістам, якія працуюць з імі.

- Чым БАЖ будзе займацца ў год прэзідэнцкіх выбараў?

- Па-першае, разам з «Article 19» мы распрацавалі і стала абнаўляем даведнік «СМІ і выбары. Гід для беларускага журналіста», дзе распавядаем журналістам, што можна рабіць, а што не падчас кожнага выбарчага этапа.  Другі накірунак – маніторынг асвятлення выбараў у СМІ на прадмет таго, якім чынам незалежныя і дзяржаўныя выданні прытрымліваюцца стандартаў прафесіі.

Трэба памятаць, што БАЖ не палітычная арганізацыя. Таму ў адну лодку з палітычнымі сіламі сядаць не будзем. Больш за тое, перакананы, што крытыка журналістамі партыйцаў можа толькі палепшыць сітуацыю ў палітычным і апазіцыйным асяроддзі краіны. Мы ўсе прытрымліваемся дэмакратычных каштоўнасцяў, але ў кожнага з нас свая роля. Калі казаць пра адну лодку – то гаварока можа весціся толькі пра партыйнае выданне, якое мае зусім іншыя мэты і задачы. А незалежная прэса таму і называецца так, бо мусіць прытрымлівацца стандартаў і крытычна разглядаць усе працэсы ў грамадска-палітычным жыцці.

- Нядаўна старшыня Белтэлерадыёкампаніі Генадзь Давыдзька адказаў на запыт Партыі БНФ наступнае: «Мы імкнемся максімальна змякчыць прапагандысцкую рыторыку расійскага канала НТВ». Якую роль БАЖ бачыце ў інфармацыйнай вайне і супрацьдзеянні прапаганды?

- Гэта праблема непакоіць сябраў арганізацыі. Зараз некалькі нашых экспертаў удзельнічаюць у праекце РЭФОРУМ, які ажыццяўляе BISS і накіраваны на мадэрнізацыю беларускага заканадаўства. Адзін з накірункаў тычыцца абароны інфармацыйнай прасторы Беларусі. І нашы эксперты працуюць менавіта ў гэтай сферы. Вынікам працы стане аналіз і падрыхтоўкка рэкамендацый па змене прымянення прававых практык і прапановы па рэформе заканадаўства. Напрыканцы траўня на канферэнцыі будуць прэзентаваныя вынікі экспертнай групы.

- Якой бы вы хацелі бачыць сітуацыю з медыя ў перспектыве?

- У свой час эксперты БАЖ распрацоўвалі канцпэцыю рэфармавання заканадаўства аб СМІ. Зараз збіраемся аднаўляць працу ў гэтым накірунку. Перадусім, я лічу, што Міністэрства інфармацыі ў тым выглядзе і з тымі функцыямі, якія ёсць зараз, абсалютна непатрэбны орган. Па-другое, дзяржаўныя СМІ могуць існаваць толькі ў якасці сродкаў данясення інфармацыі аб дзейнасці дзяржорганаў. Не павінна быць эканамічнай, прававой і палітычнай дыскрымінацыі сродкаў масавай інфармацыі.

Абавязкова мусіць з’явіцца ў Беларусі грамадскае тэлебачанне, якое будзе трансляваць збалансаваную і грамадска значную інфармацыю. Сістэма друку і распаўсюду інфармацыі мусіць быць прыватызаваная. Зразумела, гэта праграма максімум, якая не можа быць вырашана заўтра. Але гэта тая кропка, у якую мы мусім рухацца і рухаемся.

Фота BAJ.by

Оценить материал:
5
Средняя: 5 (1 оценка)
распечатать Обсудить в: