ОБ АВТОРЕ

Журналист, обозреватель, специалист в области Public Relations.

Окончил биофак БГУ. Карьеру журналиста начал в 1995 году в журнале «Дело». Cотрудничал с «Белорусской деловой газетой» до ее закрытия, газетой «Московский комсомолец в Белоруссии», «Бизнес-леди», «Финансовый директор», «Детективной газетой», порталом BEL.BIZ, информационным агетством «Интерфакс».

Был собкором в Беларуси российского информагентства Stringer. Занимал должность заместителя директора радиостанции «Сталіца».

Работал PR-менеджером в «Международной финансовой корпорации» (IFC).

С весны 2010 года – собственный корреспондент в Беларуси российского федерального издания «Газета.Ru».

С января 2013 года – снова работает в БДГ (теперь под брендом «БДГ Деловая газета»).

Вы здесь

Калонка Дзяніса Лаўнікевіча: Журналіст на гібрыднай вайне

У нядзелю, 28 жніўня, у сваёй кватэры ў Кіеве быў знойдзены мёртвым журналіст Аляксандр Шчацінін. Цела мужчыны з агнястрэльным раненнем знайшлі сябры, якія прыйшлі павіншаваць яго з 54-годдзем. Шчацінін быў вядомы як расійскі і ўкраінскі журналіст і заснавальнік інфармацыйнага агенцтва "Новы Рэгіён", якое ён узначальваў на працягу апошніх двух гадоў.

Па дадзеных прадстаўніка Нацыянальнай паліцыі Аксаны Блішчык, выклік аб смерці мужчыны паступіў да іх каля паўночы 27 жніўня. Прыбыўшыя на месца праваахоўнікі знайшлі Аляксандра з агнястрэльным раненнем галавы на гаўбцы кватэры. Там жа былі знойдзеныя стрэляная гільза, траўматычны пісталет і перадсмяротная цыдулка. Вядома таксама, што Аляксандр Шчацінін адправіў свайму сябру ліст, у якім казаў аб смерці. Слядоў бойкі або ўзлому ў кватэры не выяўлена.

Следства лічыць, што гаворка тут ідзе пра самагубства. Але многія, у тым ліку сябры Шчацініна, у гэтай версіі сумняваюцца. Як, дарэчы, і самі праваахоўнікі. "Пакуль не будуць устаноўлены ўсе факты, пакуль не будуць праведзеныя ўсе экспертызы, – мы раследуем гэта як наўмыснае забойства. Некалькі версій: самагубства, прафесійная дзейнасць – гэта такія асноўныя кірункі, па якіх мы працуем", – сказаў тады старшыня Галоўнага ўпраўлення Нацыянальнай паліцыі Кіева Андрэй Крышчанка.

Ну а беларускія калегі напэўна тут успомняць загадкавую смерць Алега Бебеніна. Нагадаю, што заснавальнік і галоўны рэдактар сайта "Хартыя-97" быў знойдзены 3 верасня 2010-га на сваёй дачы пад Мінскам. Пракуратура дагэтуль настойвае на версіі самагубства апазіцыйнага журналіста, хаця так і не змагла назваць яго матывы. Журналісты жа як не верылі ў версію самагубства тады, так не вераць і сёння.

Але вернемся да Ўкраіны. Аляксандр Шчацінін – расійскі журналіст, які стварыў яшчэ ў 1998 годзе ўральскае інфармагенцтва "Новы рэгіён". У 2014-м яго захапілі падзеі на еўрамайдане, і ён пераехаў ва Ўкраіну. Пасля чаго пакінуў сваё агенцтва, апублікаваўшы заяву: "Улічваючы сітуацыю, якая склалася ва Ўкраіне, ціск на расійскія рэдакцыі агенцтва з боку ўлад РФ, каб не падводзіць сваіх расійскіх партнёраў і журналістаў (вывесці іх з-пад удару – у кожнага з іх свой бізнэс), я прыняў рашэнне скласці з сябе ўсё займаныя мною пасады ў РІА "Новы рэгіён". Ужо ў кастрычніку 2014-га Шчацінін з двума знаёмымі стварыў інтэрнэт-партал "Новы рэгіён" у Кіеве.

Злая іронія лёсу: Аляксандр Шчацінін загінуў у той самы дзень, калі споўнілася 40 дзён са дня смерці Паўла Шарамета – аўтамабіль з журналістам быў падарваны 20 ліпеня ў Кіеве. Ва Ўкраіне за час "рэвалюцыі годнасці" і далейшай "гібрыднай вайны" з Расіяй загінулі дзясяткі журналістаў з розных краін. Але менавіта смерць Паўла падняла пытанне аб тым, што менавіта журналісты робяцца (не па сваёй волі) і актыўнымі ўдзельнікамі гібрыдных войн, і іх ахвярамі.

Беларускі паэт Адам Глобус нядаўна напісаў на сваёй старонцы ў Facebook: “Размаўляць з журналістам трэба асцярожна. Варта тры разы падумаць перад тым, як нешта яму казаць. Можа выкарыстаць сказанае і падставіць. Такая ў журналіста прафесія – шукаць, збіраць і выкарыстоўваць інфармацыю. А тое, што ты трапіш з-за яго ў вялікія непрыемнасці, журналіста хвалюе мала. Мусіць хваляваць, але не хвалюе. Журналістыка, як і мастацтва, патрабуе ахвяраў. Можна нават сказаць, што апошнім часам журналістыка патрабуе значна больш ахвяраў і ахвяраванняў чым традыцыйнае мастацтва. Маё знаёмства з вядомымі беларускімі журналістамі давала магчымасць падыходзіць да небяспекі зусім блізка. Найбольш небяспечна было працаваць з Ігарам Гермянчуком і Паўлам Шараметам. Яны выпраменьвалі небяспеку. Шмат разоў я чуў ад самых розных людзей, што не трэба падыходзіць да Шарамета і не трэба працаваць з Гермянчуком. Людзі берагуць і абараняюць свой спакой і спакой блізкіх. Шарамет, як і Гермянчук, мог разбурыць спакой адной сваёй прысутнасцю. Ведаючы пра небяспеку, ты паводзіш сябе асцярожна, а таму я не баяўся размаўляць і працаваць з Ігарам і Паўлам. А нехта іх баяўся, так баяўся, што арганізаваў забойства Шарамета. Герменчука таксама спрабавалі забіць. У яго стралялі, але не пацэлілі; і хто ведае, як бы скончылася жыццё Ігара, каб не заўчасная смерць ад раку”.

Вядома, украінская палітыка даўно збірае ахвяры з ліку журналістаў. Толькі 22 сакавіка гэтага году ў двары царквы Мікалая Набярэжнага ў Кіеве пахавалі рэшткі ўкраінскага журналіста Георгія Гангадзэ. На пахаванні прысутнічалі каля 500 чалавек, з іх больш за сотню – журналісты. Цела былога журналіста "Украінскай праўды" так доўга не аддавалі зямлі, паколькі маці нябожчыка Леся Гангадзэ (памерла ў 2013 годзе) адмаўлялася прызнаваць, што рэшткі належаць яе сыну.

Нагадаю, што Гангадзэ выкралі 16 верасня 2000-га. Праз месяц яго абезгалоўленае цела знайшлі ў лесе ў Кіеўскай вобласці. У забойстве прызнаўся былы кіраўнік дэпартамента вонкавага назірання МУС Украіны Аляксей Пукач. У канцы 2013 гады яго прысудзілі да пажыццёвага зняволення за забойства журналіста. Па яго словах, ён жадаў запалохаць Гонгадзе, але не разлічыў сілы і задушыў яго. Заказчыкам злачынства лічаць былога кіраўніка МУС Юрыя Кравченко, які загінуў у 2005 годзе. Па ўсё той жа злой іроніі лёсу і Гангадзэ, і Шарамет мелі адносіны з Алёнай Прытулай, заснавальніцай выдання "Украінская праўда".

Забойства Паўла Шарамета ў самым цэнтры Кіева нагадала, наколькі небяспечнай застаецца прафесія журналіста на постсавецкай прасторы. І у Беларусі, і ў Расіі, і ў шматлікіх іншых краінах б. СССР вельмі мала шануецца аб'ектыўная інфармацыя – але ўлады не шкадуюць сіл і сродкаў на адкрытую прапаганду.

Пры гэтым правесці падзяляльную лінію паміж журналістам і прапагандыстам становіцца ўсё складаней. А ва ўмовах гібрыднай вайны – і зусім немагчыма. Аўтар можа наколькі заўгодна праўдзіва апісваць тое, што адбываецца – але для аднаго з бакоў канфлікту (а нярэдка і для абедзвюх бакоў) ён усё роўна і непазбежна будзе "ілгуном" і "прапагандыстам".

Але не выпадкова, калі загінуў Шарамет, у прафесійных кругах сталі часцей за ўсё ўспамінаць смерць не Олеся Бузіны (16 красавіка 2015), не расійскіх тэлевізійнікаў Анатоля Кляна (29 чэрвеня 2014), Ігара Карнелюка і Антона Валошына (17 чэрвеня 2014), а менавіта заснавальніка "Украінскай праўды" Георгія Гангадзэ. Менавіта ягоная смерць, якая ўскалыхнула Ўкраіну, у выніку стала спускавым гаплікам для агульнанацыянальнага палітычнага крызісу, што абрынуўся спачатку першым "майданам", затым другім, а ў выніку – гібрыднай вайной з Расіяй.

"Вікіпедыя" адным з ключавых кампанентаў гібрыднай вайны заве "маштабныя і імклівыя інфармацыйныя, электронныя і кібераперацыі". А гэта тая самая сітуацыя, калі любы медыйны прафесіянал фактычна прыраўноўваецца да ўдзельніка баявых дзеянняў. Таму што бакі канфлікту перастаюць бачыць розніцу паміж тымі, хто носіць у кішэні прэс-карту, і тымі, хто рэальна выконвае прапагандысцкую замову. У выніку радыкалы ўсіх масцяў атрымліваюць выразны пасыл ад дзяржавы: з імі, журналістамі, можна і нават трэба па законах вайсковага часу. Вось, маўляў, хто вінаваты. Вось хто ваду каламуціць.

У Беларусі гібрыдная вайна быццам бы не ідзе. Але на самой справе кожны раз, калі пачынаеш размову з новым чалавекам, калі гаворыш, што ты – журналіст, у цябе перш за ўсё высвятляюць – журналіст "дзяржаўны" або "апазіцыйны". Звярніце ўвагу: для абывацеля няма паняцця "незалежны журналіст". Толькі "або – або". Або "дзяржаўны" або "апазіцыйны". Вось яна, лінія фронту. Так, на ёй не страляюць, як страляюць ва Ўкраіне. Але я больш за два дзясяткі гадоў у прафесіі пахаваў ужо шмат калегаў, і далёка не ўсё з іх памерлі сваёй смерцю.

Журналісты маюць ціск са мноства бакоў: не толькі з боку дзяржавы і сілавых структур, але і з боку герояў і антыгерояў іх матэрыялаў, чытачоў, гледачоў і слухачоў. Пры гэтым попыт на праўду ў параўнанні з 90-мі рэзка абрынуўся, аб'ектыўная інфармацыя не каштуецца. Каштуецца – заўгодны заказчыку малюнак. У такой сітуацыі значна больш запатрабаваныя паслужлівыя байцы інфармацыйнага фронту са сваімі прапагандысцкімі журавінамі. А журналісты, якія захавалі адказнасць, нечакана (пасля чарговага эфіру "Клуба рэдактараў") апыняюцца вінаватымі ва ўсіх бедах – маўляў, вы ўсё хлусіце, абслугоўваеце чыесці інтарэсы і наогул неяк падазрона добра жывеце. Тут адзін крок да думкі, што вольная прэса не патрэбна ў прынцыпе, нідзе яе няма і навошта яна нам наогул, асабліва ва ўмовах міжнароднай напругі. А забойствы – ну і што? Сам жа нарываўся. Такая жа логіка ў тых, хто вінавацяць згвалтаваных у тым, што яны самі правакавалі гвалтаўніка.

Оценить материал:
5
Средняя: 5 (1 оценка)
распечатать Обсудить в: