ОБ АВТОРЕ

Окончила факультет журналистики БГУ, Высшую школу журналистики им. М. Ваньковича в Варшаве.

Работала корреспондентом в "Газете Слонімскай", журналистом в онлайн-проекте Ximik.info, была автором и ведущим программы "Асабісты капітал" на телеканале "Белсат".

С 2010 года  координатор кампании ОО "Белорусская ассоциация журналистов" - "За якасную журналістыку".

Член Правления БАЖ.

Руководитель проекта Mediakritika.by

Вы здесь

Сяргей Гудзілін: Хачу здымаць так, каб пасля мяне гэтую тэму немагчыма было б зняць лепш

Интервью

Літаральна некалькі тыдняў таму у прасторы ЦЭХ зачынілася персанальная выстава фатографа “Нашай Нівы” Сяргея Гудзіліна з назваю “Кандэнсат”. Гэта была ці не першая выстава такога фармату ў Беларусі. Малады і таленавіты Гудзілін разам з куратарамі літаральна выкрышталізаваў з назапашаных за сем год працы самые адметныя свае здымкі, паранёс іх на фотабумагу, надрукаваў на паштоўках, адзенні, стварыў інсталяцыі і відэапрэзентацыі.

Наведвальнікі выставы, роўна як і гледачы, якія ўважліва сочасць за творчасцю фотажурналіста і фотамастака Гудзіліна, добра ведаюць ягоную прагу даследваць Беларусь, фіксаваць на памяць яе паўсядзённае жыццё, глядзець проста ў вочы людзей, у адбіткі будынкаў у лужынах, паказваць не парадную частку святаў.

Mediakritika.by сустрэлася з Сяргеем Гудзіліным, каб паразмаўляць з ім пра творчасць, штодзёншчыну і прагу да новага.

- Сергей, як пачуваецеся пасля выставы? Задаволеныя вынікамі?

- Кожны фатограф да гэтага да такой выставачнай прасторы. Мне хацелася зрабіць нейкую цікавую запамінальную выставу. І зараз у мяне няма нейкіх думак кшталту, нешта можна было зрабіць па-іншаму. І гэта значыцца, што тая планка, якую сабе паставіў, дасягнутая. І хочацца спадзявацца, што яна была дастаткова высока ўзнята ў такіх персанальных аўтарскіх выставачных праектах. Бо сярод генерацыя маладой фатаграфіі Беларусі гэта была калі не першая такая выстава, на якую я атрымаў шмат водгукаў і рэакцый.

- Ці былі сярод іх зайздросныя, крытычныя? Кшталту, не Гудзілін павінен быў выстаўляцца?

- Не, такога не было. Магчыма, калі б я зрабіў на выставе кнігу пажаданняў, то там бы і напісалі. Але агульнае ўспрыняццё выставы было пазітыўнае. Былі меркаванні, што мы з куратарамі выставы задалі такі ўзровень, вытрымалі такі фармат, які яшчэ трэба напружыцца, каб дасягнуць.

- Каб зладзіць выставу, вы звярнуліся па фінансаванне да людзей. Ці гэта атрымалася?

- Краўдфандынг – гэта сучасны інструмент фінансавання грамадскіх і арт-праектаў. Мы рызыкнулі, канешне. Не ведалі, ці атрымаецца. І ўвогуле хацелі пагледзець запатрабаванасць арт-прадукту ў Беларусі.  Нашаю мэтаю не быў, напрыклад, друк кнігі, ці нейкае кіно, мы фактычна прапаноўвалі ідэі, эмоцыі, выставу, на якую можна было пагледзець. Таму фармуючы бюджэт, мы не ведалі, ці ўвогуле хоць нешта збярэм. І гэта быў такі цікавы досвед. Мы сабралі агулам каля тысячы даляраў. Гэтага хапіла на выраб выставы. Затое зараз нам зразумела, што ў такім фармаце ў Беларусі можна рабіць выставы.

- Што зараз, пасля выставы? У Сяргея Гудзіліна пачынаецца якасна новы этап творчасці?

- Канешне, выстава – гэта рух наперад. Я навучыўся супрацоўніцтву з куратарамі, з пляцоўкай, бачу, як увогуле робяцца выставы, як у Беларусі фарміруецца арт-рынак. У нас такі ланцужок “пляцоўка-куратар-мастак-глядач” толькі вымалёўваецца. Паміж яго часткамі павінна выпрацавацца камунікацыя, нейкія схемы абмену сродкамі, павінны зфаріравацца кошты на паслугі. І гэтае разуменне, як усё павінна працаваць, зараз толькі да мяне прыйшло.

Але ж у мяне ёсць яшчэ праца ў газеце, ёсць праекты, якія я ўжо вельмі доўга здымаю. То заняцца і пасля выставы ёсць чым. Можа трэба думаць пра фотакніжку, да прыкладу… Гэта быў бы ўжо наступны ўзровень, яшчэ больш высокі. Ёсць жаданне зрабіць нейкі іншы канцэпт. Скажам, цыкл выставаў з кніжкаю, які пачнецца не ў Мінску, а ў іншых беларускіх гарадах. Але да гэтага гады два трэба будзе папрацаваць.

- Як ўвогуле вам удаецца спалучаць такую штодзённую, часам вельмі ня творчую працу фотажурналіста, які з года ў год фатаграфуе адныя ж і тыя падзеі – Чарнобыльскія Шляхі, Дажынкі, святы горада і г.д.,  – і працу фотамастака, які трымае ў галаве нейкія праекты, ідэі, жаданне нешта асаблівае сказаць. Як яны там у вас ужываюцца побач? Не канфліктуюць?

- Гэта проста нейкае жаданне рабіць рознае, рабіць па-іншаму, нейкая прага творчасці. Таму што ёсць рэпарцёрская газетная штодзёншчына, якую ты проста павінен рабіць. І ты здымаеш навінавую фатаграфію, якая, па вялікім рахунку, нікому не цікавая. Бо за апошнія дзесяць гадоў рэпарцёры знялі ўсе магчымыя навіны, якія толькі былі. Знялі Зажынкі, Дажынкі, Дні горада, збор ягадаў і грыбоў… Калі ў нас толькі развівалася фотажурналістыка, то было адчуванне, што гэта такі найвышэйшы ўзровень фатаграфіі. Але калі гэта ўсё знялі, калі назапасілі такі візуальны досвед, і самыя фатографы, і аўдыторыя, то зразумелі, што вока ўжо замылілася, што падзеі больш не прыцягваюць столькі ўвагі і столькі рэакцыі гледача, як было раней. Але адкрыліся іншыя магчымасці для фотажурналістаў. З’явілася іншая мова, іншы фармат для таго, каб расказаць нейкую персанальную гісторыю, распавесці пра нейкае месца. І калі ты фатограф, які любіць сваю працу, які прагне развівацца, то ты проста мусіш ісці далей, пераходзіць з традыцыйнай прэсавай фатаграфіі ў дакументальную, у арт-фатаграфію.

Але гэта, канешне, яшчэ і ад чалавека залежыць, бо камусьці проста падабаецца працаваць у  выданні, ці агенцыі. І проста добра выконваць сваю функцыю, свае задачы. Хтосьці любіць падарожнічаць. Я вось падарожнічаю па Беларусі, шукаю гісторыі і раблю крычашку больш, чым ад мяне патрабуюць.

16-хвілінны фільм "Па краі" - частка выставачнага праекта Кандэнсат, які зусім нядаўна завяршыўся ў прасторы ЦЭХ 

- Можна сказаць, што вашая праца ў рэдакцыі – гэта магчымасць “пракарміць” Гудзіліна-мастака? Каб ён меў магчымасць рабіць нешта большае па-за межамі рэпарцёрскіх задач?

- З аднаго боку так. Бо фатаграфія так і пачынаецца. Ёй ніхто не мусіць нічога даваць, ці плаціць звыш таго, што ты ўжо альбо зарабіў, альбо дасягнуў. Усе тыя гісторыі, якія былі на выставе, я пачынаў сам, укладаючы свае рэсурсы. Бо ў нас папросту не развіты медыярынак. Ніхто не гатовы падтрымліваць новыя невядомыя фотапраекты. Няма спонсараў, брэнды ў чарзе не стаяць да фатографаў. Таму гэта сталася магчымым толькі дзякуючы прыватнай ініцыятыве. Прыдумаў, знайшоў, развіваеш. І гэта цалкам нармальна, і шмат дзе менавіта так гэта і працуе. Ёсць вельмі шмат таленавітых фатографаў, якія ў тых жа Злучаных Штатах працуюць у рэгіянальных лакальных выданнях. Яны перамагаюць на буйных конкурсах, выстаўляюцца, іхні стыль вядомы і адметны. Але з большага гэтая іх частка творчасці – не заданне рэдакцый.

- Сяргей, вось гляжу на вашыя здымкі, на тыя ж паштоўкі, якія вы выдалі да выставы, і не магу пазбавіцца ад адчування, што гэта ж можа кожны. Ніякага гламуру, ніякіх бачных непрафесійнаму воку фільтраў, ніякая пастаноўкі, жыццё як ёсць. Здаецца, зараз тэлефон з кішэні дастанеш і гатова… Гэта і ёсць сучаснае мастацтва?

- Так, сёння ад добрай фатаграфіі і павінна быць такое адчуванне, што гэта ўсё вельмі проста і вельмі рэальна. Што я таксама магу так бачыць, што я ў гэтай візуальнай гісторыі ўсё разумею. Пэўна, гэта і ёсць тое, што называюць майстэрствам, мастацкім поглядам прэсавага фатографа, каб перадаць рэальнасць максімальна проста, але адначасова і таямніча. Між тым за гэтай лёгкасцю ўспрыняцця здымкаў, стаіць доўгая праца фатографа, на задуму, на здымкі, на адбор сыходзіць шмат часу.

Фатаграфія ўвогуле працуе з часам як з катэгорыяй. Яна заўсёды пра мінулае. Не пра будучыню, а пра тое, што было. І гэта складаны працэс, адабраць той самы адзін ці некалькі кадраў, якія пра гэтае мінулае распавядуць. Працуючы ў газеце, мне неяк удаецца трымаць гэты ланцужок, калі ты робіш адзін кадр, а пасля ён вырастае ў  нейкую гісторыю, а тая гісторыя з часам можа вырасці ў праект, а праект – можа апынуцца на выставе…

Таму фатакорам заўсёды трэба памятаць, што твой кадр можа вырасці ў нешта іншае. І не трэба спыняцца толькі на здымку ў газеце, ці ў сацыяльных сетках. Трэба ісці далей, развівацца, расказваць. Памятаць, што мы, ў першую чаргу, журналісты, а ўжо потым мастакі. І што нашая задача расказваць, інфармаваць.  І хоць сучасная фатаграфія – больш эмацыйная, і часам кожны не-фатограф можа зрабіць добры эмацыйны здымак, місія фотажурналістаў нязменная – знаходзіць самыя тонкія, самыя яркія, самыя кранальныя моманты беларускай рэчаіснасці.

- Сяргей, тыя, хто не ведаюць вас блізка, пэўна, зараз трохі дзівяцца, бо здымкі Гудзіліна заўсёды вельмі пазнавальныя такім асаблівым крытычным (часам нават занадта) позіркам. Узгадваюцца, да прыкладу, вашыя фота з 1 верасня, якое выглядае далёка не як свята… Вы ў жыцці таксама такі, мякка кажучы, стрымана аптымістычны?

- Я – розны. І вельмі кантрасны. І па настрою, і па паводзінах. Бываю і спакойным, і злым, і грубым. І гэта адлюстроўваецца ў фотаздымках. Я люблю розныя візуальныя мовы, розныя прыёмы, розныя жанры і дыстанцыі. І мне падаецца, што гэтая кантраснаць перадаецца ў тым, што я раблю.

- Шчыра кажучы, не ўяўляю сабе, што вы здымаеце салодкія love-story.

- Магу! Магу! І здымаю! Бо гэта вельмі карысна для фатографа – умець пераключацца. Да мяне часта звяртаюцца з прапановамі зняць вяселле, ці нейкія рэкламныя рэчы. І два-тры разы на год я здымаю вяселлі, проста таму, каб пабачыць іншы бок вось такой фатаграфіі, зрабіць нешта на замову. Гэта таксама частка індустрыі. І калі ты ў гэтым прысутнічаеш, гэта робіць цябе, як аўтара, больш дынамічным, уплывае на твой светапогляд, пашырае твае прафесійныя магчымасці. Але ж, канешне, мае вясельные здымкі адрозніваюцца ад класічных.

- Магу сабе ўявіць.

- Гэта рэпартажны, дакументальны жанр. Я спрабую злавіць эмоцыі, добрыя і дрэнныя. Слёзы і радасць. Раблю пастановачныя партрэты. Часам мне цікава такое, бо там я адпачываю.

- А ў сям’і вы здымаеце? Дачок сваіх, разумніц і прыгажунь? Ці сапожнік, як звычайна, без сапог?

- Раблю гэта ўсё радзей і радзей. Цяпер жонка больш. Зараз увогуле кожны можа здымаць.

- Як, на вашую думку, гэтае “кожны можа” моцна паўплывала на сусветную фатаграфію?

- Канешне, але гэта пачалося значна раней, чым у мабільніках з’явіліся добрыя фотакамеры. Бо калісьці фатаграфія проста стала больш даступнай людзям, яны ўзялі ў рукі свае першыя “мыльніцы” і пачалі рабіць першыя здымкі. І тут цікава развіццё тэхналогіі, сінэргія, уплыў на фатаграфію і на медыярынак. Сёння СМІ могуць паглядваць на сацыяльныя сеткі, на здымкі людзей, якія могуць быць на месцы падзеяў значна раней. Ёсць шмат прыкладаў, калі фатаграфіі не фотажурналістаў рабіліся культавымі.

На мой погляд, цывілізацыйны скачок адбыўся, да прыкладу, тады, калі былі распаўсюджаныя здымкі вайскоўцаў з Абу-Грэйб, зробленыя на простыя фотаапараты.  Гэтыя здымкі змянілі сутнасць журналістыкі з элітарнага цэху да сістэмы абмена інфармацыі. Сцёрліся межы паміж простымі людзьмі і тымі элітарнымі клубамі фатакарэспандэнтаў, якія існавалі да гэтага. Зараз проста няма фармальных перашкодаў для распаўсюду фатаграфіі. І ад гэтага ўжо не адмежавацца.

- Два гады таму вы трапілі ў  спіс трыдцаті самых перспектыўных фатографаў свету. Вельмі адказны статус. На вашую думку, якія зараз перспектывы ў беларускай фатаграфіі цалкам? Ці мы трапляем у сусветны кантэкст?

- Мы ідзем у правільным накірунку. Мы настолькі адкрытыя свету ў фатаграфіі, насколькі адкрытыя ў іншых сферах. Але ж ёсць інтэрнэт, мы шмат бачым, таму сучасныя сусветныя трэнды на нас таксама ўплываюць. Мы бачым працы штогадовых пераможцаў World Press Photo, можам ацаніць візуальны, мастацкі і тэхнічны ўзровень гэтых фотаздымкаў. І яны на нас уплываюць. І я думаю, што нам ёсць, што паказаць свету. Але пакуль нам самім не будзе гэта цікава, то і не будзе цікаўнасці да нас за мяжою.

Калі не будзе добрай індустрыі з пляцоўкамі, з выставамі, з фотакнігамі, са сваім унутраным гледачом, калі не будзем заўважаць тое, што нам важна, то гэта і іншым не будзе цікава. Канешне, хочацца нейкай большай разнастайнасці, большага рынка, камунікацыі, адукацыі, усяго таго, што знаходзіцца па-за фатаграфіяй.  

- Падаецца, яшчэ адзін важны аспект – прафесійныя конкурсы. Калісьці вельмі добра, на мой погляд, стартавала, Belarus Press Photo, але што з ім зараз?

- Гэты конкурс з’явіўся ў часы росквіту навіновай фатаграфіі, калі ўсе фатографы здымалі Беларусь навіновую. І гэта быў рэальны выбух, бо мы глядзелі на нашу краіну вачыма прэсавых фатографаў. Але пасля адсутнасць індустрыі для рэпрезентацыі фатаграфіі, галерэйных пляцовак і г.д., зрабілі сваю справу. Бо конкурс сваё вельмі добра адпрацаваў на пачатку, але яго трэба было развіваць. І для гэтага патрэбныя былі людзі, бо конкурс ад пачатку арганізоўвалі фатографы, а далей трэба было, каб знайшоўся мэнэджэр, які б ім жыў, які б шукаў грошы. На Беларусі ж, на маю думку, культурных мэнэджэраў амаль няма. Канешне, было б добра, каб захаваўся конкурс прэсавай навіновай фатаграфіі, але зараз ёсць другі  – “Прафота”, які працуе з дакументальнымі праектамі, на трохі другім узроўні і з іншай фатаграфіяй. Але ж добра, што хоць так ёсць.

- А ці існуюць для фотамастака і фотажурналіста Гудзіліна тыя самыя этычныя межыў працы, вакол якіх столькі спрачаюцца калегі?

- Канешне, гэта тонкая мяжа прыватнага і публічнага існуе заўсёды. Для мяне ў дакументальнай фатаграфіі заўсёды важна, каб чалавек хоць прыкладна разумеў, навошта ты гэта робіш, навошта ты яго здымаеш. Калі ты прыяжджаеш у нейкае месца, ты павінен тлумачыць, што да чаго. Бо пры існаванні гэтых эмацыйных сацыяльных сетак, твой кадр можа моцна нашкодзіць, нават таму, што першая рэакцыя на яго можа быць зусім не той, на якую ты разлічваў. Мы ўсе сутыкаліся з тролінгам, з моваю нянавісці. І ведаем, што гэта шкодзіць не толькі героям, но і самому фатографу. Часам ты публікуеш здымак, а нехта іншы яго бярэ і суправаджае нейкімі прыватнымі каментарамі, і гэта пераварочвае сэнс твайго візуальнага паведамлення. Таму гэта маё першае правіла – герой павінен ведаць, навошта ты гэта робіш.

Вулічнае фота – гэта, канешне, іншае. Тут усё хутка, дынамічна. Тут працуе прынцым таго, што ты не павінен ведаць людзей,  ты проста выхопліваеш іх з публічнай прасторы. Але калі мы кажам пра фотагісторыі, то тут адказнасць вышэй.

Яшчэ адна адказная рэч – здымкі аварыяў, няшчасных выпадкаў, здымкі хворых. Трэба вельмі асцярожна з гэтым абыходзіцца, каб не эстэтызаваць такія рэчы. Бо яны часам не вартыя дакладнага фіксавання.

- А вы ўжо для сябе вызначыліся з адказам на адвечнае пытанне “здымаць ці дапамагаць”?

- Калі няма каму дапамагаць, і я адзіны чалавек, які магу гэты зрабіць, канешне, я не буду здымаць. Мне падаецца, што выбух у метро і трагедыя на Нямізе былі ў гэтым сэнсе добрым выправабаннем для беларускіх журналістаў. Калі ўсё было навідавоку, і кроў, і боль, і трэба было працаваць, і варта было гэта рабіць. І беларускія медыі добра гэтыя рэчы адпрацавалі, не зрабіўшы трагічных для нашай прафесіі памылак.

- Як ставіцеся да пастановачных кадраў у журналістыцы?

- У навіновай фатаграфіі такога ня можа быць. Гэта прынцыпова. У дакументальнай гэта існуе, бо часам ты здымаеш партрэты, у тым ліку пастановачныя. Але калі ты ўжо заняўся канструяваннем рэчаіснасці, то гэта ўжо не журналістыка. І гэта галоўнае правіла – нічога не змяняць пад сваё бачанне. Калі ж ты да таго, як націснуць на кнопку, просіш, ставіш, перасоўваеш, то гэта ўжо рэклама, прапаганда, што заўгодна, але не журналістыка…

- Мастацтва?

- Ну, можа і так, але тады трэба пра гэта казаць, так і падпісваць здымак – “пастаноўка”, ці “іллюстрацыя”.

- Ці ёсць у Беларусі калегі, за чыёй працаю вы сочыце, вучыцеся?

- Так, канешне. Калісьці я вучыўся і спазнаваў Беларусь па здымках “Нашай Нівы” часоў, калі там працавалі Андрэй Лянкевіч і Юля Дарашкевіч. Я вельмі люблю глядзець і разумець здымкі Сяргея Брушко, ранняга Кляшчука. Гэта былі людзі, міссію якіх я разумею і, мне падаецца, на нейкім узроўні працягваю.

- А са сваёю міссіяй разабраліся?

- Здаецца. Прафесійна мне хочацца здымаць так, каб пасля мяне гэтую тэму ўжо немагчыма было б зняць лепш. А глабальна: хачу апісаць і зняць беларускую рэчаіснасць, сфатаграфаць свой час, які праз дзесяткі гадоў сфармуецца ў нейкую эпоху. Хацеў бы зафіксаваць гэта для адэкватнага ўспрыняцця нашчадкамі.

- Аб чым у прафесійным плане марыцца Сяргею Гудзіліну? Ці ёсць нешта, што хочаца зняць?

- Хочацца зняць падзею, пра якую мараць вельмі шмат беларусаў. А пасля можна ўжо вучыць студэнтаў, ладзіць лекцыі і казаць, што добра ў фатаграфіі, а што дрэнна, а што дрэнна. (смяецца)

Оценить материал:
5
Средняя: 5 (1 оценка)
распечатать Обсудить в: