ОБ АВТОРЕ

Окончила факультет журналистики БГУ, Высшую школу журналистики им. М. Ваньковича в Варшаве.

Работала корреспондентом в "Газете Слонімскай", журналистом в онлайн-проекте Ximik.info, была автором и ведущим программы "Асабісты капітал" на телеканале "Белсат".

С 2010 года  координатор кампании ОО "Белорусская ассоциация журналистов" - "За якасную журналістыку".

Член Правления БАЖ.

Руководитель проекта Mediakritika.by

Вы здесь

Віталь Зыблюк: перадрук забівае журналістыку

Интервью

У час адлігі паміж Мінскам і Брусэлем, “Еўрапейскае радыё для Беларусі” разам з выданнямі “Наша Ніва” і “Народная воля” трапіла ў лік тых шчасліўчыкаў, якія паспелі атрымаць ад пацяплення адносінаў пэўныя выгоды. І калі “Нашай Ніве” і “Народнай волі” дазволілі вярнуцца ў сістэмы “Белсаюздруку” і “Белпошты”, то “Еўрарадыё” улады далі магчымасці адкрыць свой легальны карэспандэнцкі пункт у краіне.

Аб тым, ці легальны статус дапамагае журналістам “Еўрарадыё” выконваць сваю працу, аб узаемаадносінах з калегамі і іншымі медыя, аб якасці беларускай журналістыкі Mediakritika.by размаўляе з галоўным рэдактарам “Еўрарадыё” Віталём Зыблюком.

MK.by: Віталь, пачнем з амаль някрасаўскага пытання: як на тваю думку, каму на Беларусі лягчэй працаваць - журналістам, якія беларускіх медыя, ці тым, хто мае аккрэдытацыю замежных СМІ?

Віталь Зыблюк (В.З.): Хачу адразу адзначыць, нягледзячы на тое, што “Еўрарадыё” – замежнае СМІ і ўсе мы лічымся замежнымі журналістамі, у нас беларускія пашпарты, мы – грамадзяне гэтай краіны. Таму, на маю думку, паміж беларускімі СМІ і карэспандэнцкім пунктам кшталту нашага няма вялікай розніцы. Адзінае, што яны знаходзяцца “пад” Міністэрствам інфармацыі, а мы – “пад” Міністэрствам замежных спраў.

Але мы цудоўна разумеем, што ключавыя рашэнні па нас і па іх прымаюцца на іншым узроўні. Што тычыцца дапамогі ў абароне журналістаў, то,зноў жа, мы не разлічвалі ніколі і не разлічваем на дапамогу МЗС, таму што ў іх там свае функцыі, у нас, журналістаў, - свае. Магчыма, таму што мы – замежныя журналісты, мы можам надаць больш пафасу, калі парушаюцца правы кагосьці з нас. Але, зноў жа, рашэнні па тым, даваць ход нейкім справам у дачыненні да журналістаў “Еўрарадыё”, ці не даваць, прымаюцца не на тых узроўнях, куды мы скардзімся.

Напрыклад, год таму, калі мы скардзіліся на дзеянні міліцыянтаў у дачыненні да журналіста “Еўрарадыё” Паўла Свярдлова, пракуратура гэтаю справаю зацікавілася і нават кагосьці пакарала, хоць мы не ведаем каго і як. Але з боку МЗС не было ніякай дапамогі, і мы самі да іх не звярталіся, бо разумелі, што гэта ня ў іх кампетэнцыі. Проста ішлі юрыдычным шляхам.

З якімі яшчэ праблемамі сутыкаюцца журналісты “Еўрарадыё”?

В.З.: Невырашальныя пытанні – гэта, наогул, штуршок для журналістыкі. Як толькі яны паўстаюць перад намі, тут і пачынаецца сапраўдная журналістыка. Але часам у нашых абставінах мы можам толькі канстатаваць іхняе існаванне і прыняць рэчаіснасць. Зараз на нашых журналістаў ціснуць псіхалагічна. Той жа Павел Свярдлоў праз год пасля ўзгаданых падзеяў усё ж такі  адседзеў  “свае” 15 содняў.

Мы, журналісты “Еўрарадыё”, па сутнасці ўпершыню апынуліся ў сітуацыі, калі судзяць нас. Мы разам прайшлі ўвесь гэты канвеер. І гэта, з аднаго боку, быў цікавы досвед, які стаў прадметам далейшых публікацый. Але разам з тым гэты псіхалагічны ціск усё ж такі паўплываў на нас. Перыядычна пад офіса з’яўляецца мікрааўтобус, падобны на той, на якім прыехалі затрымліваць Паўла. З’яўляюцца нейкія невядомыя людзі, якія праводзяць другога нашага журналіста Віталя Ругайна, да аўтобуса. Што гэта такое, мы не разумеем. Скардзіцца на тое, што хтосьці ходзіць ці нейкі аўтобус стаіць, няма сэнсу.

Застаецца толькі гадаць, ці гэта спроба выбіць журналістаў з каляіны, ці проста супадзенне, нашая фантазія, агульная параноя. І вы можаце зразумець, што ў такіх абставінах пачынаеш думаць, а ці варта чапаць гэтую тэму, каб яна нам не аукнулася?.. Але працягваем працаваць над вострымі тэмамі, праўда ўжо загадзя рыхтуючыся да больш жорсткіх наступстваў і прадпрынімаючы некаторыя юрыдычныя захады.

Што тычыцца іншых перашкодаў, то яны такія ж, з якімі сустракаюцца калегі з беларускіх медыяў: праблема з доступам да інфармацыі, праблема з магчымасцю распаўсюду гэтай інфармацыі, абарона аўтарскіх правоў і плагіят.

Нават экслюзіўная інфармацыя сёння можа “жыць” на тваім сайце пяць хвілінаў. А потым яе нехта перадрукоўвае, і дзякуючы сучаснай сістэме SEO ты не тое, што суаўтарам яе не становішся, але ўвогуле будзеш нейкай другаснай, ня вартай увагі крыніцай…

Пытанне аўтарскіх правоў у беларускай медыйнай інтэрнэт-прасторы апошнім часам стала рубам. На тваю думку, ці магчыма і ўвогуле патрэбна жорстка бараніць свае правы, каб твой матэрыял жыў на сайце даўжэй за пяць хвілінаў?

В.З.: У Беларусі сёння пахаваны, а мо нават так і не нарадзіўся за гады незалежнасці, медыйны рынак. А ў сітуацыі, калі яго няма, ня маюць сэнсу і ўсе гэтыя захады па абароне аўтарскіх правоў. У кожнага з тых рэсурсаў, які бяруць, у тым ліку, і нашую інфармацыю, ёсць свае задачы: у некаторых – прапагандаваць, у некаторых – распаўсюджваць інфармацыю. Але, з большага, і яны, і мы існуем на аднолькавых умовах, у тым ліку і фінансавых. Калі б я быў бізнэсмен і гэта было мае прадпрыемства, а бізнэсовец з іншага рэсурса таксама быў бы бізнэсмен і перадрукоўваў мой матэрыял, то гэта былі б зусім іншыя адносіны. Але ў сённяшняй сітуацыі амаль усе праекты  – донарскія. І нашая агульная ідэя – данясенне інфармацыі да максімальна большай аудыторыі. І тут лішні раз варта задумацца, наколькі такія скандальныя крокі будуць апраўданыя.

Ці дакладна я разумею, што гаворка ідзе і пра ўласную рэпутацыю, якая можа пацярпець у гэтых спрэчках?

В.З.: Не, я кажу пра тое, што перадрукоўшчыкі ў нейкай ступені нават дапамагаюць прасоўванню нашага матэрыяла на іншую, нават больш шырокую аўдыторыю. І сёння гэта можа быць карысна грамадству. Таму змагацца зараз з такім становішчам ня бачу сэнсу.

Калі не змагацца, то можа варта хоць дамаўляцца?

В.З.: Канешне, дамаўляцца трэба. Як трэба і праяўляць добрую волю. Так, напрыклад, той самы TUT.by бярэ нашыя матэрыялы і не проста дае карэктныя гіперспасылкі на тэксты, але і пад імі - яшчэ тры спасылкі на іншыя нашыя артыкулы. Канешне, нам гэта падабаецца. Бо такім чынам нас папулярэзуюць.

З некаторымі іншымі рэсурсамі мы таксама дамаўляемся, але гэта такія прыватныя дамовы, калі я магу камусьці патэлефанаваць і па-сяброўску папрасіць нешта зняць ці пакуль, хоць некаторы час, устрымацца ад перадруку. Але гэта робіцца без нейкіх агульных правілаў. Іх у нас няма ні на ўзроўні заканадаўства, ні на ўзроўні прафесійнай супольнасці, той жа Беларускай асацыяцыі журналістаў. На маю думку, калі дзяржава гэта не рэгламентуе, то з боку БАЖ такія правілы маглі бы быць дарэчы. Яны б сталі пачатковым штуршком для цывілізаваных адносінаў хоць бы паміж незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Бо зараз адносіны паміж рознымі медыя ў інтэрнэце выглядаюць вельмі хаатычна і часам далей “я хачу так, а я – вось гэтак” не ідуць.

Выглядае так, што правілы ўзаемнага этыкету павінны прыйсці адкульсці “з верху”? Як запаветы на скрыжалях?

В.З.: Прывяду прыклад, год таму “Еўрарадыё” спрабавала ўпарадкаваць гэтыя адносіны з іншымі СМІ. Мы даслалі ўсім без выключэння лісты з трыма магчымымі варыянтамі перадруку нашых матэрыялаў. Далі калегам выбар. Толькі два рэсурсы адказалі нам гэты ліст і выбралі, як ім больш зручна нас перадрукоўваць… Маю спадзеў, калі такая ініцыятыва будзе ісці ад паважанай арганізацыі, вынік можа быць лепшы.

То можа ў сённяшняй сітуацыі няма сэнсу ўвогуле рабіць нейкія адмысловыя, эксклюзіўныя рэчы, шукаць нестандартныя захады, калі ўсё роўна “дорыш” іх другім, і нават ніякіх бонусаў у выглядзе новых чытачоў не атрымліваеш?

В.З.: Часам бывае такі настрой. Скажам, вось нашае апошняе невялікае расследванне пра з’яўленне допінга ў крыві Надзеі Астапчук. Тэма, шчыра кажучы, затратная і маральна, і фізічна, і рэсурсава. Ня проста здабыць допінг, які, па сутнасці, забаронены ў Беларусі… Але ж зрабілі, матэрыял разышоўся вельмі хутка. Шмат дзе проста прыходзілася тэлефанаваць і прасіць, каб не краналі яго пэўны перыяд, каб хоць у нас чытачы паспелі прачытаць. Бо так сёння ёсць, што нават калі іншыя карэктна перадрукавалі твой артыкул, гэта не азначае, што чытач пойдзе па спасылцы на першакрыніцу, каб там артыкул прачытаць. Яму, па вялікаму рахунку, усё роўна, хто аўтары і дзе знайшоў цікавостку.А бывае і так, што некаторыя матэрыялы нашыя на сайце “Еўрарадыё” застаюцца незаўважанымі, а на іншым рэсурсах трапляюць у топы.

А ўвогуле, адкрываючы пад вечар навіны, можна проста перашчоўкваць розныя сайты і пабачыш, як змяняюцца назвы рэсурсаў, але навіны – адныя і тыя ж… І самае катастрафічнае, што мяне вельмі засмучае, праз гэтую прафесійную ляноты і агульны капіпаст забіваецца журналістыка. Мы ўжо ня можам адарваць адное месца ад крэсла, каб выйсці на вуліцу. Хтосьці напіша, што побач гарыць дом, а мы нават у акно не глянем – перадрукуем.

Ніхто не чысты, здараецца, робім памылкі. А іншыя тыя памылке перадрукоўваць, нават не вычытаўшы тэкст. Лянота дасцігае такога ўзроўню, што журналістыка зводзіцца да механізму.

Кажуць, з журналістыкі зараз сыходзіць чалавек. І гэта тычыцца не толькі асобы самаго рэпарцёра, але і тых гісторыяў, якія трапляюць у СМІ. “Еўрарадыё” усё яшчэ прытрымліваецца стандартаў і шукае чалавечыя гісторыі, праз якія раскрывае пэўныя тэмы і праблемы. Што вас натхняе?

В.З.: Сваё натхненне мы чэрпаем з рэгіянальных выданняў. Бо сталічная прэса часцяком грэбуе чалавечамі гісторыямі, а вот рэгіянальныя медыя захавалі гэтую сапраўдную, блізкую да людзей журналістыку. Вельмі шмат цікавых добрых журналісцкіх гісторый можна знайсці менавіта там, у рэгіёнах. Узяць хоць бы баранавіцкую газету Intex-press, ці “Народныя навіны Віцебска” і іншыя рэгіянальныя выданні, якія не абмяжоўваюцца кароткімі паведамленнямі, а захавалі свой чалавечы твар.  Вось яны нас і натхняюць.  Да таго ж, наколькі я ведаю, ніхто не адмяняў журналісцкія стандарты…

Журналістыку да новых вяршыняў падштурхоўвае таксама канкурэнцыя. Ці вы адчуваеце яе?

В.З.: Безумоўна. Таму і імкнемся шукаць экслюзіў, асвятляць падзеі першымі, задаваць тыя пытанні, якія не задаюць іншыя. Вельмі часта так бывае, што іншыя медыі асвятляюць падзею, а мы тут, у “Еўрарадыё”, чытаем яе і адчуваем, што недаатрымалі нейкую інфармацыю, не ўсё зразумелі. Ці ўсе паверылі ў штосьці, а мы адчуваем, што трэба яшчэ раз удакладніць.

Так было, напрыклад, з гісторыяй пра дзеўчыну, якая нібыта ляжала параненая ў метро ў тыя хвіліны, калі туды прыехаў Лукашэнка. Хоць на тым жа самым рэсурсе, які першым распаўсюдзіў гэтую інфармацыю, раней яе імя было ў спісах дастаўленых у лякарню. Але ўсе ўжо перадрукавалі інфармацыю. Ці як беларускія выданні распаўсюдзілі інфармацыю пра цемнаскурага хлопца, які нібыта вывучыў беларускую мову і будзе яе выкладаць. І ні ў каго не ўзнікла жаданне проста з ім паразмаўляць. А калі наш журналіст яму патэлефанаваў, то пачуў: «Говорите со мной по-русски, я не понимаю»…

Оценить материал:
Голосов еще нет
распечатать Обсудить в: